Odstąpienie a wypowiedzenie umowy.

Czym jest odstąpienie od umowy? Skutek wsteczny (ex tunc)

Odstąpienie od umowy to czynność prawna, która powoduje, że umowę traktuje się tak, jakby nigdy nie została zawarta. Jest to tzw. skutek wsteczny (łac. ex tunc). W praktyce oznacza to “wymazanie” umowy z obrotu prawnego i powrót do stanu sprzed jej podpisania.

Strony są wówczas zobowiązane zwrócić sobie nawzajem wszystko, co do tej pory świadczyły. Prawo do odstąpienia może wynikać bezpośrednio z przepisów ustawy lub z konkretnych zapisów w samej umowie (tzw. umowne prawo odstąpienia), które często jest zabezpieczeniem na wypadek nienależytego wykonania zobowiązania przez drugą stronę.

Odstąpienie najczęściej dotyczy umów o charakterze jednorazowym, takich jak umowa sprzedaży, umowa o dzieło czy umowa dostawy.

Dobrym przykładem jest tutaj możliwość odstąpienia konsumenta od umowy zawartej na odległość (co do zasady, w terminie 14 dni od odebrania rzeczy).Kupujemy buty w sklepie internetowym, jednak chcemy je zwrócić. Wysyłamy do sprzedawcy oświadczenie o odstąpieniu od umowy i naszym obowiązkiem jest zwrócić zakupiony towar, a obowiązkiem sprzedawcy zwrócić zapłaconą kwotę. Po dokonaniu zwrotu wzajemnych świadczeń, umowa jest niejako „wymazywana” z obrotu prawnego. Zatem odstąpienie od umowy następuje ze skutkiem wstecznym (ex tunc).

Czym jest wypowiedzenie umowy? Skutek na przyszłość (ex nunc)

W przeciwieństwie do odstąpienia, wypowiedzenie umowy wywołuje skutek wyłącznie na przyszłość (łac. ex nunc). Oznacza to, że umowa przestaje obowiązywać od momentu upływu okresu wypowiedzenia. Wszystkie czynności dokonane i świadczenia spełnione do tego czasu pozostają w mocy i są prawnie skuteczne.

Wypowiedzenie nie anuluje przeszłości i nie powoduje obowiązku zwrotu dotychczasowych świadczeń. Jest to sposób na zakończenie umów o charakterze ciągłym lub okresowym, takich jak umowa najmu, umowa zlecenia, umowa o świadczenie usług abonamentowych (np. telekomunikacyjnych) czy umowa agencyjna.

Przykład: Przedsiębiorca korzysta z usług agencji marketingowej na podstawie umowy o współpracy zawartej na czas nieokreślony. W umowie zastrzeżono trzymiesięczny okres wypowiedzenia. Z uwagi na zmianę strategii biznesowej, przedsiębiorca decyduje się zakończyć współpracę i składa agencji oświadczenie o wypowiedzeniu umowy dnia 30 czerwca. Umowa nie zostaje rozwiązana w trybie natychmiastowym. Będzie ona obowiązywała przez kolejne trzy miesiące (lipiec, sierpień, wrzesień), a przedsiębiorca będzie zobowiązany do zapłaty wynagrodzenia za ten okres. Dopiero z dniem 1 października stosunek umowny wygaśnie.

Odstąpienie vs. wypowiedzenie – tabela porównawcza

Skuteczne doręczenie oświadczenia

Pamiętaj, że zarówno odstąpienie, jak i wypowiedzenie to czynności jednostronne. Oznacza to, że do ich skuteczności nie jest potrzebna zgoda drugiej strony. Kluczowy jest jednak moment, w którym Twoje oświadczenie do niej dotrze. Zgodnie z prawem, oświadczenie woli jest skutecznie złożone, gdy druga strona miała możliwość zapoznania się z jego treścią – nawet jeśli faktycznie tego nie zrobiła (np. nie odebrała listu poleconego z poczty). Dlatego zawsze należy zadbać o posiadanie dowodu nadania lub doręczenia tak ważnej korespondencji.