Kara umowna to zastrzeżona w umowie suma, którą dłużnik płaci za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego (art. 483 § 1 k.c.). Należy się bez względu na wysokość szkody, ale sąd może ją zmniejszyć (art. 484 k.c.).
W pigułce
- Kara umowna to z góry ustalona kwota. Płatna za niewykonanie albo nienależyte wykonanie umowy.
- Dotyczy tylko zobowiązań niepieniężnych. Na przykład terminu wykonania dzieła.
- Kara za opóźnienie w zapłacie jest co do zasady nieważna. Przy długach pieniężnych służą odsetki.
- Należy się bez względu na wysokość szkody. Wierzyciel nie musi jej wykazywać.
- Odszkodowanie ponad karę wymaga zapisu w umowie. Bez niego nie można żądać więcej.
- Dłużnik może się bronić brakiem swojej odpowiedzialności. Na przykład siłą wyższą.
- Sąd może karę zmniejszyć. Gdy umowę w znacznej części wykonano albo kara jest rażąco wygórowana.
Czym jest kara umowna
Kara umowna to ustalona z góry kwota, którą dłużnik płaci, jeżeli nie wykona albo nienależycie wykona zobowiązanie niepieniężne. Zobowiązanie niepieniężne to takie, którego przedmiotem nie jest zapłata, na przykład wykonanie dzieła w terminie, dostawa towaru albo powstrzymanie się od konkurencji. Dłużnik nie może bez zgody wierzyciela zwolnić się z obowiązku wykonania umowy przez zapłatę kary (art. 483 § 2 k.c.).
Przykład. Umowa o dzieło przewiduje, że za każdy dzień zwłoki w wykonaniu dzieła wykonawca zapłaci karę w określonej wysokości. Wykonawca oddaje dzieło dziesięć dni po terminie, więc zamawiający może żądać kary za dziesięć dni.
Kara za opóźnienie w zapłacie jest nieważna
Kary umownej nie można zastrzec za niewykonanie zobowiązania pieniężnego, na przykład zapłaty ceny, czynszu czy wynagrodzenia. Taki zapis jest sprzeczny z ustawą i co do zasady nieważny (art. 58 § 1 k.c.). Przy długach pieniężnych wierzycielowi przysługują odsetki za opóźnienie.
Kiedy kara się należy
Kara należy się wierzycielowi w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody (art. 484 § 1 k.c.). Wierzyciel nie musi więc wykazywać, ile stracił. Dłużnik może się jednak bronić, wykazując, że niewykonanie umowy wynika z okoliczności, za które nie odpowiada, na przykład z siły wyższej (art. 471 k.c.).
Kara umowna a odszkodowanie
Kara zastępuje odszkodowanie. Żądanie odszkodowania przewyższającego karę nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły w umowie (art. 484 § 1 k.c.). Jeżeli szkoda może być wyższa od kary, warto zapisać w umowie prawo do dochodzenia odszkodowania uzupełniającego.
Jak zmniejszyć karę umowną
Dłużnik może żądać zmniejszenia kary, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane albo kara jest rażąco wygórowana (art. 484 § 2 k.c.). To tak zwane miarkowanie kary. Decyduje sąd, oceniając okoliczności konkretnej sprawy.
Nasze stanowisko. Kara umowna działa najlepiej, gdy jest precyzyjna. Zapis powinien jasno wskazywać, za jakie naruszenie i w jakiej wysokości kara przysługuje. Ogólne sformułowania prowadzą do sporów, a zbyt wysoka kara do miarkowania.
O zapisach, które w umowach z konsumentami mogą okazać się niedozwolone, piszemy w artykule niedozwolone postanowienia umowne.
Najczęstsze pytania
Co do zasady nie. Kara dotyczy tylko zobowiązań niepieniężnych. Przy zapłacie służą odsetki.
Nie. Kara należy się bez względu na wysokość szkody.
Tylko jeżeli umowa to przewiduje.
Gdy umowa została w znacznej części wykonana albo kara jest rażąco wygórowana.
Krótka odpowiedź na pytanie kosztuje 59 zł. Porada z analizą krótkiego dokumentu, na przykład wezwania, mandatu albo wyroku, kosztuje 99 zł.
Masz spór o karę umowną?
Prześlij umowę i opisz sytuację. Ocenimy, czy kara się należy i czy można ją obniżyć.
Podstawa prawna
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny: art. 58 § 1, art. 471, art. 483, art. 484
- Stan prawny na 5 października 2026 r.
Redakcja Proste Prawo 24
Portal prawny Proste Prawo 24. Wyjaśniamy przepisy na przykładach z praktyki. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
biuro@prosteprawo24.pl