Obecność oskarżonego na rozprawie jest co do zasady jego prawem, a nie obowiązkiem (art. 374 § 1 k.p.k.). Staje się obowiązkiem, gdy tak zdecyduje przewodniczący albo sąd. W sprawach o zbrodnie oskarżony musi być obecny na początku rozprawy, przy odczytaniu aktu oskarżenia i składaniu wyjaśnień (art. 374 § 1a k.p.k.). Gdy obecność jest obowiązkowa, za nieusprawiedliwione niestawiennictwo grozi zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie.
W pigułce
- Udział w rozprawie to prawo oskarżonego. Co do zasady nie obowiązek.
- Nieobecność nie wstrzymuje procesu. Jeżeli oskarżony był prawidłowo zawiadomiony.
- Sąd może uznać obecność za obowiązkową. Wymaga to wyraźnej decyzji.
- Informacja o obowiązkowej obecności powinna być w wezwaniu. Nie można jej domniemywać.
- W sprawach o zbrodnie obecność jest obowiązkowa na początku rozprawy. Przy odczytaniu aktu oskarżenia i składaniu wyjaśnień.
- Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo grozi zatrzymanie. I przymusowe doprowadzenie.
Zasada. Udział w rozprawie to prawo
Oskarżony ma prawo brać udział w rozprawie (art. 374 § 1 k.p.k.). Może z niego skorzystać, ale nie musi. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo oskarżonego, który był prawidłowo zawiadomiony o terminie, nie wstrzymuje postępowania. Sąd może rozpoznać sprawę i wydać wyrok bez jego udziału.
Rozpoznanie sprawy pod nieobecność oskarżonego, który nie został prawidłowo zawiadomiony, to poważne uchybienie. Po zaskarżeniu wyroku może prowadzić do jego uchylenia.
Kiedy obecność jest obowiązkowa
Przewodniczący albo sąd mogą uznać obecność oskarżonego za obowiązkową (art. 374 § 1 k.p.k.). Taka decyzja nie może być arbitralna. Powinna wynikać z potrzeb procesu i z konieczności ochrony praw innych stron. Wymaga wyraźnego, odrębnego zarządzenia lub postanowienia i nie można jej domniemywać.
Nasze stanowisko. Jeżeli w wezwaniu nie ma informacji, że obecność jest obowiązkowa, oskarżony nie musi się stawić. Mimo to warto rozważyć udział w rozprawie, bo pozwala on bezpośrednio przedstawić swoje stanowisko i reagować na dowody.
Sprawy o zbrodnie
W sprawach o zbrodnie, czyli czyny zagrożone karą co najmniej 3 lat pozbawienia wolności albo surowszą (art. 7 § 2 k.k.), obecność oskarżonego jest obowiązkowa podczas odczytania aktu oskarżenia i składania wyjaśnień, czyli czynności z art. 385 i 386 k.p.k. (art. 374 § 1a k.p.k.). Dalsza część rozprawy może się odbywać bez niego, chyba że sąd uzna jego obecność za obowiązkową.
Co grozi za niestawiennictwo, gdy obecność jest obowiązkowa
Oskarżony musi stawić się na każde wezwanie w toku postępowania. W razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa można go zatrzymać i sprowadzić przymusowo (art. 75 § 1 i 2 k.p.k.). Musi też zawiadamiać sąd o zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającego dłużej niż 7 dni.
O prawach i obowiązkach świadka piszemy w artykule prawo do odmowy składania zeznań.
Najczęstsze pytania
Co do zasady nie. Obowiązek pojawia się, gdy sąd albo przewodniczący uzna obecność za obowiązkową, a w sprawach o zbrodnie na początku rozprawy.
Informacja powinna znaleźć się w wezwaniu. Decyzji o obowiązkowej obecności nie można domniemywać.
Tak, jeżeli zostałeś prawidłowo zawiadomiony, a obecność nie była obowiązkowa.
Sąd może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie.
Krótka odpowiedź na pytanie kosztuje 59 zł. Porada z analizą krótkiego dokumentu, na przykład wezwania, mandatu albo wyroku, kosztuje 99 zł.
Dostałeś wezwanie na rozprawę karną?
Prześlij wezwanie. Sprawdzimy, czy obecność jest obowiązkowa i jak przygotować się do sprawy.
Podstawa prawna
- ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego: art. 75, 374, 385, 386
- ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny: art. 7 § 2
- Stan prawny na 5 października 2026 r.
Redakcja Proste Prawo 24
Portal prawny Proste Prawo 24. Wyjaśniamy przepisy na przykładach z praktyki. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
biuro@prosteprawo24.pl
Ten post ma jeden komentarz
Dzień dobry chce się zapytać czy kazdy wyrok mówi się uprawomocnic.
Możliwość dodawania komentarzy nie jest dostępna.