Odszkodowanie za opiekę po wypadku należy się także wtedy, gdy poszkodowanym opiekowała się rodzina i nikt nie płacił za to pieniędzy. Sąd Najwyższy przesądził, że poszkodowany może żądać kosztów takiej opieki od sprawcy albo jego ubezpieczyciela. Chodzi o realną pomoc w codziennych czynnościach, a nie o samo towarzystwo. Opieka z przeszłości to jednorazowe odszkodowanie, a stała opieka na przyszłość to renta.
W pigułce
- Koszty opieki należą się także wtedy, gdy opiekowała się rodzina. Nawet jeśli nikt nie zapłacił za to ani złotówki.
- Liczy się realna pomoc w codziennych czynnościach. Posiłki, mycie, ubieranie, sprzątanie.
- Samo towarzystwo i wsparcie emocjonalne to za mało. Sąd tego nie policzy jako opieki.
- Opiekun nie musi rzucać pracy. Czas kilku osób, które pomagały na zmianę, się sumuje.
- Opieka z przeszłości to jednorazowe odszkodowanie. Stała opieka na przyszłość to renta.
- Najważniejszy jest dowód. Zalecenia lekarzy, notatki o godzinach opieki, świadkowie.
- Płaci ubezpieczyciel OC sprawcy albo inny podmiot odpowiedzialny za wypadek.
- O koszty opieki trzeba upomnieć się samemu. Warto je wpisać do zgłoszenia szkody.
Odpowiedź w skrócie. Po wypadku naprawienie szkody obejmuje wszelkie koszty wynikłe z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia (art. 444 § 1 k.c.). Należą do nich koszty opieki, także sprawowanej nieodpłatnie przez bliskich (uchwała SN z 22 lipca 2020 r., III CZP 31/19). Trzeba je jednak wykazać i samemu o nie wystąpić.
Skąd prawo do kosztów opieki
W razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty (art. 444 § 1 k.c.). Pojęcie wszelkich kosztów jest szerokie. Ocena, które koszty się należą, zależy od okoliczności konkretnej sprawy (wyrok SN z 2 marca 2016 r., V CSK 360/15).
Do takich kosztów należą też wydatki na leczenie i rehabilitację niefinansowane ze środków publicznych, także w ramach OC sprawcy wypadku komunikacyjnego (uchwała SN z 19 maja 2016 r., III CZP 63/15). O zwrocie kosztów leczenia piszemy w artykule zwrot kosztów leczenia po wypadku.
Opieka rodziny też się liczy
Najczęściej po wypadku poszkodowanym opiekuje się żona, mąż, rodzice albo dorosłe dzieci. Nikt nie wystawia za to rachunku. Mimo to poszkodowany może żądać odszkodowania za koszty opieki sprawowanej nad nim nieodpłatnie przez osoby bliskie (uchwała SN z 22 lipca 2020 r., III CZP 31/19).
Nie ma znaczenia, że nikt za opiekę nie zapłacił. Szkodą jest sama konieczność zapewnienia opieki (wyrok SA w Warszawie z 10 lipca 2019 r., I ACa 295/18). Opiekun nie musi też rezygnować z pracy ani ograniczać aktywności zawodowej. Gdy pomagało kilka osób, w różnych dniach albo o różnych porach, ich czas się sumuje.
Przykład. Pani Joanna po wypadku przez trzy miesiące nie mogła sama się ubrać, umyć ani przygotować posiłku. Rano pomagał jej mąż przed wyjściem do pracy, w ciągu dnia mama, a wieczorem córka. Każda z tych osób pomagała tylko kilka godzin, ale ich czas liczy się łącznie. Pani Joanna może żądać kosztów tej opieki, choć nikomu za nią nie płaciła.
Co jest opieką, a co nie
Liczy się faktycznie udzielana pomoc w czynnościach życia codziennego. Na przykład przygotowanie posiłków, ubieranie się, sprzątanie albo mycie. Samo wsparcie emocjonalne albo dotrzymywanie towarzystwa nie jest opieką w tym znaczeniu (wyrok SA w Lublinie z 13 sierpnia 2021 r., I ACa 787/20).
- Liczy się pomoc w jedzeniu, myciu, ubieraniu się, korzystaniu z toalety i poruszaniu po domu.
- Liczy się przygotowanie posiłków, zakupy, sprzątanie i pranie za poszkodowanego.
- Nie liczą się odwiedziny i rozmowy, jeżeli nie towarzyszy im realna pomoc.
Jak ustala się wysokość kosztów opieki
Podstawą jest liczba godzin opieki dziennie i czas, przez który była potrzebna. Te godziny mnoży się przez stawkę za godzinę opieki. W sprawach sądowych często przyjmuje się stawki płacone opiekunkom zatrudnionym przez miejskie lub gminne ośrodki pomocy społecznej. Inną możliwą miarą jest minimalna stawka godzinowa w danym roku.
Zakres potrzebnej opieki może ocenić biegły lekarz. Ustala wtedy, przez jaki czas i w jakim wymiarze poszkodowany wymagał pomocy innych osób. Dlatego tak ważna jest dokumentacja z leczenia.
Opieka na przyszłość to renta
Koszty opieki z przeszłości dochodzi się jako jednorazowe odszkodowanie. Gdy poszkodowany będzie potrzebował opieki także w przyszłości, bo zwiększyły się jego potrzeby, należy mu się renta (art. 444 § 2 k.c.). Renta z powodu zwiększonych potrzeb obejmuje między innymi stałą opiekę innej osoby, specjalną dietę i leki.
Takich kosztów nie da się zwykle wyliczyć co do złotówki. Gdy ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe, nader utrudnione lub oczywiście niecelowe, sąd może zasądzić odpowiednią sumę według swojej oceny (art. 322 k.p.c.). Więcej o rencie piszemy w artykule renta po wypadku.
Jak udokumentować opiekę
- Zalecenia lekarzy z kart wypisowych i zaświadczeń, na przykład zakaz obciążania nogi albo unieruchomienie ręki.
- Notatki o opiece. Kto pomagał, w jakie dni i ile godzin. Najlepiej prowadzone na bieżąco.
- Świadkowie. Osoby, które pomagały albo widziały, jak wyglądała codzienność poszkodowanego.
- Rachunki, gdy część opieki była płatna, na przykład opiekunka albo pielęgniarka.
- Dokumenty z rehabilitacji pokazujące, jak długo trwało dochodzenie do sprawności.
Od kogo żądać kosztów opieki
Po wypadku drogowym roszczenie kieruje się do ubezpieczyciela OC sprawcy. Po wypadku w innych okolicznościach do podmiotu, który odpowiada za szkodę, i jego ubezpieczyciela. Koszty opieki trzeba wyraźnie wpisać do zgłoszenia szkody, z liczbą godzin i okresem. Ubezpieczyciel sam ich nie doliczy.
Przy szkodzie na osobie przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż po 3 latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 3 k.c.). Jeżeli ubezpieczyciel proponuje ugodę, warto sprawdzić, czy obejmuje koszty opieki. Piszemy o tym w artykule ugoda z ubezpieczycielem po wypadku.
Nasze stanowisko. Koszty opieki to jedna z najczęściej pomijanych pozycji w sprawach o odszkodowanie. Przy poważnych obrażeniach bywają znaczące, bo opieka trwa miesiącami. Warto od początku zapisywać, kto i ile pomagał, bo po latach trudno to odtworzyć.
Najczęstsze pytania
Tak. Sąd Najwyższy przesądził, że poszkodowany może żądać kosztów opieki sprawowanej nieodpłatnie przez osoby bliskie.
Nie. Opieka może być sprawowana obok pracy, a czas kilku opiekunów się sumuje.
Samo wsparcie emocjonalne i dotrzymywanie towarzystwa. Liczy się realna pomoc w codziennych czynnościach.
Zaleceniami lekarzy, notatkami o opiece i zeznaniami świadków. Zakres potrzebnej opieki może ocenić biegły lekarz.
Najlepiej przed zgłoszeniem szkody albo przed podpisaniem ugody. Wtedy łatwiej ująć koszty opieki w żądaniu i zebrać dowody.
Analiza sprawy odszkodowawczej jest bezpłatna. Wystarczy opisać sprawę i przesłać dokumentację.
Rodzina opiekowała się Tobą po wypadku?
Opisz sprawę i obrażenia. Bezpłatnie sprawdzimy, jakich kosztów opieki i innych świadczeń można żądać.
Podstawa prawna
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny: art. 442¹ § 3, art. 444 § 1 i 2
- ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego: art. 322
- uchwała SN z 22 lipca 2020 r., III CZP 31/19
- wyrok SA w Warszawie z 10 lipca 2019 r., I ACa 295/18
- wyrok SA w Lublinie z 13 sierpnia 2021 r., I ACa 787/20
- wyrok SN z 2 marca 2016 r., V CSK 360/15
- uchwała SN z 19 maja 2016 r., III CZP 63/15
- Stan prawny na 7 listopada 2026 r.
Redakcja Proste Prawo 24
Portal prawny Proste Prawo 24. Wyjaśniamy przepisy na przykładach z praktyki. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
biuro@prosteprawo24.pl