Odszkodowanie i zadośćuczynienie po wypadku

Odszkodowanie pokrywa uszczerbek majątkowy: koszty leczenia, dojazdów, opieki, utracone zarobki, zniszczone rzeczy. Zadośćuczynienie jest świadczeniem za krzywdę niemajątkową, czyli za ból, cierpienie, lęk i ograniczenia w codziennym życiu. Podstawą pierwszego jest art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego, drugiego art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego. Oba roszczenia można dochodzić jednocześnie, bo art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego odsyła wprost do wypadków z art. 444.

Za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Naprawienie szkody obejmuje zarówno poniesioną stratę, jak i korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono (art. 361 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego). Dlatego do rachunku wchodzą nie tylko rachunki i faktury, ale także zarobki, których nie osiągnąłeś, i wydatki, których bez wypadku by nie było.

Nie zawsze. Posiadacz pojazdu mechanicznego odpowiada na zasadzie ryzyka, a więc niezależnie od winy (art. 436 § 1 w związku z art. 435 § 1 Kodeksu cywilnego). Wyjątkiem jest zderzenie się pojazdów oraz przewóz z grzeczności, gdzie odpowiedzialność ocenia się na zasadach ogólnych (art. 436 § 2 Kodeksu cywilnego). Na zasadzie ryzyka odpowiada również prowadzący przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody (art. 435 § 1 Kodeksu cywilnego), co naszym zdaniem ma duże znaczenie przy wypadkach w zakładach pracy.

Przyczynienie to udział poszkodowanego w powstaniu lub zwiększeniu szkody. Jeżeli je wykazano, obowiązek naprawienia szkody ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron (art. 362 Kodeksu cywilnego). Samo powołanie się na przyczynienie niczego nie przesądza: przyczynienie musi wykazać ten, kto się na nie powołuje (art. 6 Kodeksu cywilnego), a wielkość obniżki zależy od okoliczności sprawy (art. 362 Kodeksu cywilnego). Zarzut ten pojawia się na przykład przy braku pasów, jeździe z nietrzeźwym kierowcą albo przechodzeniu w miejscu niedozwolonym.

Wybór należy do poszkodowanego: naprawienie szkody powinno nastąpić przez przywrócenie stanu poprzedniego albo przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Gdyby jednak przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie ogranicza się do świadczenia w pieniądzu (art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego). Wysokość odszkodowania ustala się według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia innej daty (art. 363 § 2 Kodeksu cywilnego).

Ustawa mówi o odpowiedniej sumie (art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego) i nie zawiera żadnej tabeli. Sąd Najwyższy wskazuje, że podstawowym kryterium jest rozmiar krzywdy: rodzaj, charakter, długotrwałość i intensywność cierpień fizycznych, nieodwracalność ich skutków, cierpienia psychiczne, a także wiek poszkodowanego, utrata szans na normalne życie i utrata zdolności do pracy (wyrok SN z 14 października 2015 r., V CSK 730/14). Sąd Apelacyjny w Szczecinie przyjął, że procent uszczerbku na zdrowiu może być brany pod uwagę jedynie pomocniczo (wyrok z 18 maja 2016 r., I ACa 14/16).

Nie. Podstawą jest uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia (art. 445 § 1 w związku z art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego), a przy ocenie krzywdy uwzględnia się także cierpienia psychiczne (wyrok SN z 14 października 2015 r., V CSK 730/14). Naszym zdaniem zaburzenia lękowe po wypadku, bezsenność czy niemożność prowadzenia samochodu są krzywdą, którą warto wykazać dokumentacją z leczenia.

Tak. W razie ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, skutkującego niemożnością nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej, sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny poszkodowanego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (art. 446² Kodeksu cywilnego). To roszczenie własne rodziny, niezależne od roszczeń samego poszkodowanego.

Wiek jest jedną z okoliczności, a nie powodem obniżenia świadczenia. Naszym zdaniem argument, że starsza osoba i tak miała ograniczoną aktywność, nie wytrzymuje konfrontacji z dokumentacją pokazującą, jak wyglądało życie przed zdarzeniem, a utrata samodzielności w późnym wieku bywa krzywdą dotkliwszą, nie mniejszą.

Naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia koszty (art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego). W praktyce są to koszty leczenia i rehabilitacji, leków, sprzętu ortopedycznego, dojazdów na wizyty, opieki, a także przystosowania mieszkania i zakupu innego sprzętu. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a gdy poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.

Nie. Przepis mówi o wszelkich kosztach wynikłych z uszkodzenia ciała (art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego). Sąd Apelacyjny w Krakowie przyjął, że koszty opieki podlegają pokryciu także wtedy, gdy sprawowały ją osoby bliskie, które nie żądają wynagrodzenia (wyrok z 11 marca 2016 r., I ACa 1706/15). Naszym zdaniem odmowę uzasadnianą tym, że pomagali bliscy, można skutecznie podważyć.

Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty (art. 444 § 2 Kodeksu cywilnego). Przesłanki te przepis wymienia odrębnie, dlatego naszym zdaniem renta z tytułu zwiększonych potrzeb może należeć się także wtedy, gdy poszkodowany nadal pracuje, na przykład na stałe wydatki na leczenie, rehabilitację i opiekę.

To część odszkodowania, jako utracona korzyść (art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego). Liczy się różnica między tym, co faktycznie otrzymałeś, na przykład zasiłkiem chorobowym, a tym, co otrzymałbyś, pracując. Przy działalności gospodarczej podstawą są rzeczywiste wyniki sprzed zdarzenia, a nie deklaracje o spodziewanych zleceniach.

Trzydzieści dni licząc od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie. Gdyby wyjaśnienie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności albo wysokości świadczenia w tym terminie było niemożliwe, świadczenie wypłaca się w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie później jednak niż w terminie 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia (art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Dłuższy termin jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy ustalenie odpowiedzialności albo wysokości świadczenia zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego (art. 14 ust. 2 tej ustawy).

Nie. Jeżeli świadczenie nie przysługuje lub przysługuje w innej wysokości niż określona w zgłoszonym roszczeniu, zakład ubezpieczeń informuje o tym na piśmie, wskazując na okoliczności oraz podstawę prawną uzasadniającą całkowitą lub częściową odmowę wypłaty, jak również przyczyny, dla których odmówił wiarygodności dowodom przedstawionym przez poszkodowanego (art. 14 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Sama kwota bez uzasadnienia tego wymogu nie spełnia.

Tak. Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego). Ubezpieczyciel OC ma na wypłatę co do zasady 30 dni od zawiadomienia o szkodzie (art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Przy zadośćuczynieniu Sąd Najwyższy przyjął, że gdy krzywda i jej rozmiar były oczywiste już przy zgłoszeniu roszczenia, odsetki należą się od dnia wezwania do zapłaty (wyrok SN z 24 lipca 2014 r., II CSK 595/13), a gdy rozmiar krzywdy ujawnił się dopiero później, odsetki mogą biec od dnia wyrokowania (wyrok SN z 18 lutego 2011 r., I CSK 243/10).

Tak, o ile nie podpisałeś ugody ani oświadczenia o zrzeczeniu się dalszych roszczeń, a roszczenie nie uległo przedawnieniu. Samo przyjęcie bezspornej części świadczenia nie zamyka drogi do reszty i nie oznacza, że zgodziłeś się z wyceną ubezpieczyciela.

Ugoda to umowa, w której strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego stosunku prawnego (art. 917 Kodeksu cywilnego). Sąd Apelacyjny w Krakowie przyjął, że skuteczne zrzeczenie się w ugodzie dalszych roszczeń wynikających z określonego zdarzenia oznacza utratę prawa do ich dochodzenia w przyszłości (wyrok z 25 maja 2017 r., I ACa 1691/16). Naszym zdaniem przy szkodzie na osobie jest to szczególnie ryzykowne, bo pełny rozmiar następstw urazu może nie być znany w chwili podpisu. Przed podpisaniem warto pokazać dokument komuś, kto nie jest stroną tej umowy.

Naprawienie szkody ma być pełne i ma doprowadzić pojazd do stanu sprzed zdarzenia (art. 361 § 2 i art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego). Potrącenie procentu za zużycie części i wycena oparta na najtańszych zamiennikach mogą prowadzić do tego, że za wypłaconą kwotę naprawy wykonać się nie da. Naszym zdaniem ten element kosztorysu warto sprawdzić w pierwszej kolejności.

Rozliczenie, w którym ubezpieczyciel wypłaca różnicę między wartością pojazdu sprzed szkody a wartością pozostałości, zamiast kosztów naprawy. Ma to podstawę tylko wtedy, gdy naprawa jest niemożliwa albo pociąga za sobą nadmierne koszty (art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego). Spór może dotyczyć obu wartości naraz: zawyżonej ceny pozostałości i zaniżonej wartości pojazdu sprzed zdarzenia.

Tak. W takiej sytuacji roszczenie kieruje się do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. Przy nieustalonym sprawcy Fundusz odpowiada za szkodę na osobie zawsze, a za szkodę w mieniu wtedy, gdy u któregokolwiek uczestnika zdarzenia nastąpiła śmierć albo naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający dłużej niż czternaście dni (art. 98 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych).

Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego). Przy szkodzie na osobie przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej (art. 442¹ § 3).

Tak. Prawomocny wyrok skazujący wiąże sąd cywilny co do popełnienia przestępstwa (art. 11 Kodeksu postępowania cywilnego). Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa, bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 2 Kodeksu cywilnego).

Nie. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem dwóch lat od uzyskania przez nią pełnoletności (art. 442¹ § 4 Kodeksu cywilnego). Oznacza to, że sprawa dziecka może pozostać otwarta wiele lat po zdarzeniu.

Tak. Bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa się także przez zgłoszenie temu ubezpieczycielowi tego roszczenia lub przez zgłoszenie zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Przedawnienie biegnie na nowo od dnia, w którym zgłaszający roszczenie lub zdarzenie otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia (art. 819 § 4 Kodeksu cywilnego). Milczenie ubezpieczyciela nie działa więc na Twoją niekorzyść, ale też nie zastępuje dalszych kroków.

Osoba zobowiązana do naprawienia szkody. W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, których następstwem jest śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł (art. 446 § 1 Kodeksu cywilnego). Granice zwrotu wyznaczają zwyczaje przyjęte w danym środowisku, a mieszczą się w nich między innymi stypa i nagrobek w przeciętnej wysokości (wyrok SN z 9 marca 2007 r., V CSK 459/06).

Osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego (art. 446 § 2 Kodeksu cywilnego).

Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej (art. 446 § 3 Kodeksu cywilnego). Sąd Najwyższy wyjaśnił, że obejmuje ono niekorzystne zmiany w sytuacji materialnej najbliższych, także zmiany w sferze niematerialnej, które rzutują na sytuację materialną, oraz utratę realnej możliwości polepszenia warunków życia w przyszłości (wyrok SN z 6 marca 2024 r., II CSKP 1455/22).

Tak. Sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (art. 446 § 4 Kodeksu cywilnego). Jest to świadczenie za cierpienie po stracie, odrębne od odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej i od zwrotu kosztów pogrzebu. Sąd Najwyższy wskazał, że dla tego roszczenia decydujące znaczenie ma rzeczywista więź między osobami bliskimi (wyrok SN z 17 grudnia 2020 r., III CSK 126/18).

Nie. Obok świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego może wchodzić w grę uzupełniająca odpowiedzialność cywilna pracodawcy za skutki wypadku, o której Sąd Najwyższy wypowiadał się na przykład w wyroku z 1 grudnia 2016 r., I PK 290/15. Można dochodzić zadośćuczynienia, renty i odszkodowania uzupełniającego na zasadach ogólnych (art. 444 i 445 Kodeksu cywilnego). Naszym zdaniem sposób rozliczenia świadczeń już otrzymanych zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Nie przekreśla roszczeń. Odpowiedzialność za wypadek opiera się wtedy na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego, a w zakładach wprawianych w ruch za pomocą sił przyrody na zasadzie ryzyka (art. 435 § 1 Kodeksu cywilnego), niezależnie od podstawy zatrudnienia. Zmienia się natomiast dostęp do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, co trzeba sprawdzić osobno.

Z ubezpieczenia OC rolników przysługuje odszkodowanie, jeżeli rolnik, osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub osoba pracująca w jego gospodarstwie rolnym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z posiadaniem tego gospodarstwa szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia albo utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia (art. 50 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Ubezpieczenie obejmuje też szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów wolnobieżnych używanych w gospodarstwie (art. 50 ust. 2) oraz odpowiedzialność każdej osoby pracującej w tym gospodarstwie (art. 51 tej ustawy).

Trzy rzeczy: że postępowanie personelu było niezgodne z aktualną wiedzą medyczną albo z należytą starannością, że powstała szkoda, i że jedno wynika z drugiego. Naszym zdaniem ostatni element jest najtrudniejszy do wykazania, bo choroba toczy się także niezależnie od leczenia. Podstawą oceny jest dokumentacja medyczna, dlatego jej kompletność ma znaczenie rozstrzygające.

Tak. W razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego (art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Dotyczy to na przykład zabiegu bez zgody albo braku rzetelnej informacji o ryzyku. Ustawa wyłącza spod tego przepisu kilka praw, między innymi prawo dostępu do dokumentacji medycznej (art. 4 ust. 3 tej ustawy).

To pozasądowa droga uzyskania świadczenia za zdarzenie medyczne zaistniałe w szpitalu. Wniosek składa się do Rzecznika Praw Pacjenta, a postępowanie jest szybsze i tańsze niż proces, ale świadczenia mieszczą się w ustawowych widełkach. Wybór między tą drogą a postępowaniem sądowym ma konsekwencje dla dalszych roszczeń, dlatego decyzję warto podjąć przed złożeniem wniosku, a nie po nim.

Nie. Zapoznanie się z dokumentami i odpowiedź, czy sprawa ma sens i czego można w niej żądać, nic nie kosztują i do niczego nie zobowiązują. Zasady współpracy ustala się dopiero wtedy, gdy zdecydujesz się powierzyć sprawę prawnikowi, i zapisuje w prostej umowie.

To zależy od treści umowy i od tego, kiedy i gdzie została zawarta. Konsument, który zawarł umowę na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, może w terminie 14 dni odstąpić od niej bez podawania przyczyny (art. 27 ust. 1 ustawy o prawach konsumenta), a przy umowie zawartej podczas nieumówionej wizyty w domu termin wynosi 30 dni (art. 27 ust. 2 tej ustawy). Postanowienia nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą konsumenta, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385¹ § 1 Kodeksu cywilnego). Prześlij umowę razem z opisem sprawy. Analiza sprawy odszkodowawczej nic nie kosztuje.

Nie. Wystarczy to, co masz pod ręką, choćby jedna decyzja albo karta informacyjna ze szpitala. Braki da się uzupełnić później, a część dokumentów i tak trzeba pozyskiwać od placówek i organów w toku sprawy.

Narzędzia na tej stronie (kalkulator, analiza decyzji, lista) nie wysyłają niczego na serwer. Wszystko, co w nich wpisujesz, zostaje w przeglądarce na Twoim urządzeniu. Na serwer trafia tylko to, co sam podasz w formularzu „Oddzwonimy”: numer telefonu i odpowiedzi.