Odszkodowanie za blizny na twarzy zależy od tego, kto płaci i na jakiej podstawie. ZUS i polisa NNW wypłacają świadczenie według procentu uszczerbku, a tabela ocenia oszpecenie twarzy w przedziałach od 1 do 10%, od 10 do 30% i od 30 do 60%. Od sprawcy można żądać zadośćuczynienia za całą krzywdę, a procent uszczerbku jest wtedy tylko jedną z okoliczności.
W pigułce
- Procent uszczerbku to nie cena blizny. Decyduje o świadczeniu z ZUS czy z polisy NNW, ale w sprawie przeciwko sprawcy jest tylko jedną z okoliczności.
- Tabela ocenia oszpecenie twarzy w trzech przedziałach. Od 1 do 10%, od 10 do 30% i od 30 do 60%, zależnie od rozmiaru blizn i zaburzeń funkcji.
- Przy wypadku przy pracy ZUS płaci 1781 zł za każdy procent. To stawka od 1 kwietnia 2026 r. do 31 marca 2027 r.
- Od sprawcy albo jego ubezpieczyciela żąda się zadośćuczynienia. Jego wysokość zależy od krzywdy, a oszpecenie jest jednym z głównych kryteriów.
- Koszty zabiegów można żądać z góry. Dotyczy to także przyszłych operacji plastycznych i laserowego leczenia blizn.
- Oszpecenie może uzasadniać rentę. Na przykład gdy zmniejsza szanse zawodowe.
- Blizna zmienia się z czasem. Warto zadbać o regularne zdjęcia i nie zamykać sprawy ugodą, zanim skutki się ustabilizują.
- Termin to co do zasady trzy lata. Gdy szkoda wynikła z przestępstwa, dwadzieścia lat.
Dwa różne rachunki. Procent uszczerbku i zadośćuczynienie
Najczęstszy błąd to mieszanie dwóch porządków. Pierwszy to świadczenia liczone od procentu uszczerbku na zdrowiu: jednorazowe odszkodowanie z ZUS po wypadku przy pracy i świadczenie z prywatnej polisy NNW. Tu procent decyduje o kwocie. Drugi to roszczenia wobec sprawcy albo jego ubezpieczyciela na podstawie Kodeksu cywilnego: zadośćuczynienie za krzywdę, zwrot kosztów i renta. Tu procent jest tylko wskazówką.
Ubezpieczyciel OC sprawcy nie płaci „za procent”. Nie ma stawki za 1% uszczerbku w sprawach przeciwko sprawcy wypadku. Jeśli ubezpieczyciel wylicza zadośćuczynienie, mnożąc procent przez stałą kwotę, to jego wewnętrzna metoda, a nie reguła prawa. Sąd patrzy na całą krzywdę.
Jak tabela ocenia uszkodzenia twarzy
Procent uszczerbku ustala się według tabeli z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 233). Uszkodzenia powłok twarzy, czyli blizny i ubytki, ocenia się w trzech przedziałach (poz. 19 tabeli):
- oszpecenie bez zaburzeń funkcji, w zależności od rozmiarów blizn i ubytków: od 1 do 10%,
- oszpecenie z miernymi zaburzeniami funkcji: od 10 do 30%,
- oszpecenie z dużymi zaburzeniami funkcji, takimi jak trudności w przyjmowaniu pokarmów, oddychaniu, mowie, ślinotok czy zaburzenia funkcji powiek: od 30 do 60%.
Osobno ocenia się uszkodzenia nosa: bez zaburzeń oddychania i powonienia od 1 do 10%, z zaburzeniami oddychania od 5 do 20%, a z zaburzeniami oddychania i powonienia od 10 do 25%. Utrata nosa w całości to 30% (poz. 20 tabeli). Jeśli uszkodzenie nosa jest częścią szerszego oszpecenia twarzy, ocenia się je łącznie według poz. 19.
O tym, w którym miejscu przedziału znajdzie się konkretna blizna, decydują jej wielkość, położenie, kolor, przerost, wpływ na mimikę i symetrię twarzy. Blizna biegnąca przez policzek oceniana jest inaczej niż drobny ślad ukryty za uchem.
Wypadek przy pracy. Świadczenie z ZUS
Po wypadku przy pracy ZUS wypłaca jednorazowe odszkodowanie za stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu (art. 11 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych). Od 1 kwietnia 2026 r. do 31 marca 2027 r. wynosi ono 1781 zł za każdy procent uszczerbku. Przy oszpeceniu ocenionym na 10% to 17 810 zł.
To nie zamyka sprawy. Jeśli pracodawca odpowiada za wypadek, można żądać od niego zadośćuczynienia i kosztów ponad świadczenia z ZUS. Wyjaśniamy to w artykule Odszkodowanie za wypadek przy pracy.
Wypadek drogowy, pobicie, pogryzienie przez psa. Czego żądać od sprawcy
Gdy blizna jest skutkiem zdarzenia, za które ktoś odpowiada, poszkodowany może żądać od niego albo od jego ubezpieczyciela kilku świadczeń. Przy wypadku drogowym roszczenie kieruje się zwykle do ubezpieczyciela OC sprawcy, który odpowiada bezpośrednio wobec poszkodowanego (art. 822 § 4 k.c.). Przy pogryzieniu przez psa odpowiada ten, kto zwierzę chowa, chyba że ani on, ani osoba, za którą odpowiada, nie ponoszą winy (art. 431 § 1 k.c.).
Zadośćuczynienie za krzywdę
Za krzywdę sąd może przyznać odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia (art. 445 § 1 k.c.). Oszpecenie należy do głównych kryteriów jego wysokości. Sąd Najwyższy wymienia wśród okoliczności istotnych dla rozmiaru krzywdy wiek poszkodowanego, stopień i czas trwania cierpień, „nieodwracalność następstw uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia (kalectwo, oszpecenie)”, rodzaj pracy i szanse na przyszłość (wyrok SN z 9 listopada 2007 r., V CSK 245/07).
Procent uszczerbku nie przesądza kwoty. Sąd Apelacyjny w Szczecinie wskazał, że procent uszczerbku „powinien być brany pod uwagę jedynie pomocniczo, jako jedna w wielu okoliczności mających wpływ na ocenę zakresu doznanej krzywdy” (wyrok SA w Szczecinie z 18 maja 2016 r., I ACa 14/16). W sprawie blizny na twarzy liczy się więc przede wszystkim to, jak oszpecenie zmieniło życie poszkodowanego: czy unika ludzi, czy zmienił pracę, czy wstydzi się zdjęć, czy potrzebuje pomocy psychologa.
Koszty leczenia, także przyszłe
Naprawienie szkody obejmuje wszelkie koszty wynikłe z uszkodzenia ciała. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia (art. 444 § 1 k.c.). Przy bliznach chodzi zwłaszcza o korekcję chirurgiczną, laseroterapię, specjalistyczne maści i opatrunki silikonowe, konsultacje u chirurga plastycznego i dermatologa, a także pomoc psychologa. Nie trzeba czekać z zabiegiem do końca sprawy, jeśli lekarz go zaleca.
Renta
Jeżeli poszkodowany utracił zdolność do pracy, zwiększyły się jego potrzeby albo zmniejszyły się widoki powodzenia na przyszłość, może żądać renty (art. 444 § 2 k.c.). Oszpecenie twarzy może zmniejszać szanse zawodowe w pracy z klientem czy w zawodach, w których wygląd ma znaczenie, i wtedy renta jest realnym roszczeniem.
Przykład z orzecznictwa
Młody mężczyzna po wypadku drogowym doznał licznych obrażeń, w tym poważnych obrażeń twarzoczaszki. Pozostało mu oszpecenie, utrata węchu i smaku, brak czucia w części wargi i niedomykanie ust. Ubezpieczyciel sprawcy wypłacił w postępowaniu likwidacyjnym 150 000 zł zadośćuczynienia i uznał, że to wystarczy. Sąd zasądził kolejne 200 000 zł, podkreślając bardzo młody wiek poszkodowanego i perspektywę życia z trwałymi skutkami wypadku. Sąd apelacyjny utrzymał to rozstrzygnięcie (wyrok SA w Krakowie z 11 stycznia 2018 r., I ACa 847/17). Obrażenia były tu szersze niż sama blizna, ale sprawa dobrze pokazuje, że pierwsza propozycja ubezpieczyciela nie jest ostatnim słowem.
Kiedy dochodzić roszczeń
Blizna dojrzewa i zmienia się przez wiele miesięcy. Może zblednąć, ale może też przerosnąć albo ściągać skórę. Przedwczesna ugoda, która zamyka wszystkie roszczenia, bywa kosztowna, bo późniejsze pogorszenie nie będzie już objęte wypłatą. Rozsądnie jest poczekać z ostatecznym rozliczeniem, aż skutki się ustabilizują, a w sprawie sądowej rozważyć żądanie ustalenia odpowiedzialności za przyszłe skutki (art. 189 k.p.c.).
Czekanie ma jednak granice. Roszczenie przedawnia się co do zasady z upływem trzech lat od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ § 1 k.c.). Jeżeli szkoda wynikła z przestępstwa, na przykład z pobicia, termin wynosi dwadzieścia lat (art. 442¹ § 2 k.c.). Szczegóły wyjaśniamy w artykule Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych.
Jak udokumentować oszpecenie
- Dokumentacja medyczna od pierwszej pomocy, przez szycie, po wizyty kontrolne i zalecenia dalszego leczenia.
- Zdjęcia robione regularnie, w tym samym świetle i z tej samej odległości, a także zdjęcia sprzed wypadku do porównania.
- Opinia chirurga plastycznego lub dermatologa o trwałości blizny i możliwościach korekcji wraz z orientacyjnym kosztem zabiegów.
- Rachunki za leki, maści, opatrunki, zabiegi, dojazdy.
- Dokumentacja psychologiczna, jeśli oszpecenie wpłynęło na samopoczucie i relacje.
- Świadkowie, czyli osoby bliskie, które widzą, jak zmieniło się życie poszkodowanego.
Czego nie robić
- Nie przyjmować pierwszej propozycji ubezpieczyciela bez oceny. Zwykle jest liczona od procentu uszczerbku i pomija realną krzywdę.
- Nie podpisywać ugody zamykającej wszystkie roszczenia, zanim blizna się ustabilizuje.
- Nie rezygnować z zabiegów z obawy o koszty. Można żądać ich pokrycia z góry.
- Nie ukrywać skutków psychicznych. Wstyd, unikanie ludzi czy leczenie u psychologa zwiększają krzywdę i powinny zostać wykazane.
- Nie przegapić terminu przedawnienia.
Najczęstsze pytania
Oszpecenie bez zaburzeń funkcji to od 1 do 10%, z miernymi zaburzeniami funkcji od 10 do 30%, a z dużymi zaburzeniami od 30 do 60%. Konkretną wartość ustala lekarz orzecznik albo biegły.
Od 1 kwietnia 2026 r. do 31 marca 2027 r. jednorazowe odszkodowanie wynosi 1781 zł za każdy procent. Dotyczy to wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
Nie musi. W sprawach przeciwko sprawcy procent jest tylko jedną z okoliczności, a sąd ustala zadośćuczynienie na podstawie całej krzywdy.
Tak. Kodeks cywilny pozwala żądać wyłożenia z góry sumy potrzebnej na koszty leczenia, także korekcji blizn.
Tak. Odpowiada właściciel albo osoba, która psa chowa, chyba że wykaże brak winy swojej i osób, za które odpowiada.
Szkodę warto zgłosić szybko, ale ostatecznego rozliczenia nie zamykać, zanim blizna się ustabilizuje. Trzeba przy tym pilnować terminu przedawnienia.
Podstawa prawna i źródła
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795): art. 431, 442¹, 444, 445, 822
- ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 468 ze zm.): art. 189
- ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1644): art. 11
- rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 233): tabela, poz. 19 i 20
- wyrok SN z 9 listopada 2007 r., V CSK 245/07
- wyrok SA w Szczecinie z 18 maja 2016 r., I ACa 14/16
- wyrok SA w Krakowie z 11 stycznia 2018 r., I ACa 847/17
Redakcja Proste Prawo 24
Portal prawny Proste Prawo 24. Wyjaśniamy przepisy na przykładach z praktyki. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
biuro@prosteprawo24.pl