Przedawnienie roszczeń odszkodowawczych następuje co do zasady po trzech latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej, nie później niż dziesięć lat od zdarzenia (art. 442¹ § 1 k.c.). Dziesięć lat to więc nie czas na pozew, tylko górna granica terminu trzyletniego. Przy szkodzie na osobie ta granica nie działa (art. 442¹ § 3 k.c.), a przy przestępstwie termin wynosi dwadzieścia lat (art. 442¹ § 2 k.c.).
W pigułce
- Dziesięć lat to nie termin na pozew. To górna granica terminu trzyletniego.
- Dziesięć lat liczy się od zdarzenia, nie od szkody. Bez względu na to, czy poszkodowany o szkodzie wie.
- Przy szkodzie na osobie granica dziesięciu lat nie obowiązuje. Liczą się trzy lata od dowiedzenia się o szkodzie i o sprawcy.
- Szkoda na osobie nie oznacza roszczenia wiecznego. Nieograniczony jest tylko czas, w którym szkoda może się ujawnić.
- Przestępstwo wydłuża termin do dwudziestu lat. Wyrok karny nie jest konieczny.
- Dziecko ma czas co najmniej do 20. urodzin. Przy szkodzie na osobie.
- Koniec terminu wypada 31 grudnia. Dotyczy to wszystkich terminów z art. 442¹ k.c.
- Zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi przerywa bieg. Termin liczy się wtedy od nowa.
Jeden przepis, cztery terminy
Art. 442¹ k.c. dotyczy wszystkich roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, także roszczeń o zadośćuczynienie i rentę.
- Trzy lata, zasada ogólna. Termin biegnie od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej. Jeżeli o każdej z tych rzeczy dowiedział się w innym czasie, liczy się data późniejsza (art. 442¹ § 1 zdanie pierwsze k.c.).
- Dziesięć lat, tylko szkoda w mieniu. Liczone od zdarzenia, bez względu na wiedzę poszkodowanego. Ten termin niczego nie wydłuża, może tylko skrócić termin trzyletni (art. 442¹ § 1 zdanie drugie k.c.).
- Dwadzieścia lat, szkoda z przestępstwa. Liczone od dnia popełnienia czynu, bez względu na wiedzę poszkodowanego (art. 442¹ § 2 k.c.).
- Szkoda na osobie. Przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż trzy lata od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej, ile by lat nie minęło od zdarzenia (art. 442¹ § 3 k.c.).
- Małoletni. Przedawnienie roszczeń o szkodę na osobie nie może skończyć się wcześniej niż dwa lata po uzyskaniu pełnoletności (art. 442¹ § 4 k.c.).
Kolejność sprawdzania jest zawsze ta sama. Najpierw trzeba ustalić, czy szkoda jest szkodą na osobie. Potem datę dowiedzenia się o szkodzie i sprawcy. Na końcu, czy zdarzenie nie było przestępstwem, które wydłuża termin do dwudziestu lat.
Dlaczego „mam jeszcze dziesięć lat” to błąd
Termin dziesięcioletni jest terminem maksymalnym i wchodzi w grę tylko wtedy, gdy termin trzyletni jeszcze nie upłynął. Działa w jedną stronę: skraca, nigdy nie wydłuża. Jeżeli poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o sprawcy pięć lat temu, roszczenie przedawniło się dwa lata temu, choć od zdarzenia minęło dopiero sześć lat.
Odwrotna sytuacja też się zdarza. Jeżeli szkoda w mieniu ujawnia się po dwunastu latach od zdarzenia, termin trzyletni nie ma czego wydłużać, bo granica dziesięciu lat upłynęła wcześniej. Bieg tego terminu nie zależy ani od tego, czy szkoda się ujawniła, ani od tego, czy poszkodowany zdaje sobie sprawę z uszczerbku1.
Pięć sytuacji na datach
Przykłady uwzględniają regułę, że koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Daty służą wyłącznie pokazaniu mechanizmu.
- Stłuczka, uszkodzone tylko auto. Kolizja 12 maja 2019 r., sprawca znany od razu. To szkoda w mieniu. Trzy lata upływają w maju 2022 r., a koniec terminu przesuwa się na 31 grudnia 2022 r. Pozew z 2024 r. jest spóźniony.
- Ta sama kolizja ze złamaną ręką. Wynik jest ten sam, bo poszkodowany od pierwszego dnia wiedział o szkodzie i o sprawcy. Art. 442¹ § 3 k.c. nie chroni tego, kto zwleka, tylko tego, u kogo szkoda ujawniła się później.
- Zakażenie wykryte po piętnastu latach. Zabieg w 2009 r., a w 2024 r. pacjent dowiaduje się, że jego choroba wiąże się z tamtym zabiegiem. Przy szkodzie w mieniu roszczenie byłoby przedawnione. Przy szkodzie na osobie trzy lata biegną od 2024 r. i kończą się 31 grudnia 2027 r.
- Wypadek ze skutkiem śmiertelnym sprzed osiemnastu lat. Wypadek w marcu 2008 r., sprawca skazany. Szkoda wynikła z występku, więc obowiązuje dwadzieścia lat od czynu, z końcem 31 grudnia 2028 r.
- Dziecko poszkodowane w wypadku. Wypadek w 2014 r., dziecko miało pięć lat, a rodzice nic nie zgłosili. Pełnoletność przypada w 2027 r., więc przedawnienie nie skończy się przed 2029 r.
Każda z tych dat jest punktem wyjścia. Jedno zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi albo jedna czynność przed sądem mogą zmienić cały rachunek.
Od czego liczy się dziesięć lat
Od dnia zdarzenia wywołującego szkodę, a nie od dnia powstania szkody ani od dnia, w którym ktoś się o niej dowiedział. Przy oddziaływaniu trwającym dłużej, na przykład przy emisji szkodliwych substancji, przyjmuje się dzień jego ustania. Przy utracie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości bieg zaczyna się z chwilą, gdy ostateczna stała się decyzja odmawiająca zwrotu2.
Trzy lata liczy się od wiedzy, nie od zdarzenia
Początek terminu trzyletniego wyznacza chwila, w której poszkodowany dowiedział się łącznie o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Nie chodzi o pewność ani o znajomość rozmiaru szkody. Bez znaczenia jest, kiedy poszkodowany poznał rzeczywiste rozmiary uszczerbku, trwałość następstw i wysokość świadczenia3.
Przy szkodach innych niż szkoda na osobie termin może biec od dnia, w którym poszkodowany przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej (art. 442¹ § 1 k.c.). W art. 442¹ § 3 k.c. tego zastrzeżenia nie ma, więc przy szkodzie na osobie liczy się wiedza rzeczywista. To różnica, o którą warto się w sporze spierać.
Sprawy medyczne i choroby zawodowe
Przy błędzie medycznym o wiedzy można mówić dopiero wtedy, gdy o nieprawidłowości leczenia poszkodowany dowiaduje się z miarodajnego źródła, na przykład od innego lekarza, chyba że nieprawidłowość była oczywista także dla laika4.
Szkoda na osobie. Granica dziesięciu lat nie obowiązuje
Art. 442¹ § 3 k.c. jest przepisem szczególnym i wyłącza granicę dziesięcioletnią przy szkodach na osobie. Czas, w jakim szkoda na osobie może się ujawnić, nie jest ograniczony, a proces może toczyć się nawet po dziesiątkach lat od zdarzenia7.
Nieograniczony nie jest natomiast czas na dochodzenie roszczenia. Od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej, biegną zwykłe trzy lata.
Przestępstwo. Dwadzieścia lat zamiast dziesięciu
Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie przedawnia się po dwudziestu latach od dnia popełnienia przestępstwa. Termin obejmuje także podmiot odpowiadający za sprawcę, na przykład pracodawcę albo podmiot leczniczy8.
Skazanie nie jest warunkiem. Przesłanki z art. 442¹ § 2 k.c. może ustalić sąd cywilny9. Ciężar wykazania przestępstwa spoczywa na poszkodowanym. Ma to znaczenie na przykład w sprawach przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu po wypadkach z nieustalonym sprawcą.
Sąd cywilny wiąże tylko prawomocny wyrok skazujący (art. 11 k.p.c.). Uniewinnienie albo umorzenie postępowania karnego nie zamyka drogi do terminu dwudziestoletniego10.
Koniec terminu wypada 31 grudnia
Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż dwa lata (art. 118 k.c.). Żaden termin z art. 442¹ k.c. nie jest krótszy, więc reguła obejmuje je wszystkie. Szerzej o zasadach ogólnych piszemy w artykule przedawnienie roszczeń. Jak liczyć termin.
Co przerywa bieg, a co go zawiesza
- Przerywa każda czynność przed sądem przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia oraz uznanie roszczenia (art. 123 § 1 k.c.). Po przerwaniu termin biegnie na nowo.
- Przerywa także zgłoszenie roszczenia albo zdarzenia ubezpieczycielowi. Termin biegnie na nowo od dnia otrzymania na piśmie oświadczenia o przyznaniu lub odmowie świadczenia (art. 819 § 4 k.c.).
- Zawiesza, a nie przerywa, wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, na czas trwania postępowania pojednawczego (art. 121 pkt 6 k.c.).
- Nie przerywa postępowanie administracyjne ani wniosek o naprawienie szkody złożony w sprawie karnej.
Zarzut przedawnienia a nadużycie prawa
Podniesienie zarzutu przedawnienia może zostać uznane za nadużycie prawa (art. 5 k.c.). To jednak wyjątek. Samo pokrzywdzenie działaniem pozwanego nie wystarczy11.
Nasze stanowisko. Art. 5 k.c. to koło ratunkowe, a nie plan. Jeżeli sprawa opiera się wyłącznie na nim, ryzyko przegranej jest bardzo wysokie. Termin trzeba policzyć wcześniej, zanim zrobi to druga strona.
Jak policzyć własny termin
- Ustalić, czy szkoda jest szkodą na osobie, czy w mieniu. Szkodą na osobie jest także rozstrój zdrowia, w tym następstwa psychiczne zdarzenia.
- Ustalić datę dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej. Liczy się data późniejsza.
- Dodać trzy lata i przesunąć koniec na 31 grudnia tego roku.
- Przy szkodzie w mieniu policzyć dziesięć lat od zdarzenia i wziąć datę wcześniejszą.
- Sprawdzić, czy zdarzenie mogło być przestępstwem. Jeżeli tak, policzyć dwadzieścia lat od czynu i wziąć datę późniejszą.
- Sprawdzić, czy bieg nie został przerwany albo zawieszony, zwłaszcza przez zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi.
Gdy ubezpieczyciel przeciąga likwidację szkody, warto znać jego terminy. Piszemy o tym w artykule ubezpieczyciel zwleka z wypłatą odszkodowania.
Najczęstsze pytania
Tak, jeżeli chodzi o szkodę na osobie. Liczą się trzy lata od dowiedzenia się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej, a ten dzień może wypaść wiele lat po wypadku.
Przedawnia się. Nieograniczony jest tylko czas, w którym szkoda może się ujawnić. Od dowiedzenia się o niej biegną trzy lata.
Nie. Sąd cywilny może sam ustalić, że szkoda wynikła z przestępstwa.
Zawiesza jego bieg na czas postępowania pojednawczego, ale nie powoduje, że termin biegnie od nowa.
Krótka odpowiedź na pytanie kosztuje 59 zł. Porada z analizą krótkiego dokumentu, na przykład wezwania, mandatu albo wyroku, kosztuje 99 zł.
Nie wiesz, czy termin już minął?
Podaj datę zdarzenia i dzień, w którym dowiedziałeś się o szkodzie. Sprawdzimy termin.
Podstawa prawna
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny: art. 5, art. 118, art. 121 pkt 6, art. 123 § 1, art. 442¹, art. 819 § 4
- ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego: art. 11
- Stan prawny na 5 października 2026 r.
Przypisy
- Postanowienie SN z 5 kwietnia 2019 r., I CSK 613/18. ↩
- Wyrok SN z 2 marca 2022 r., II CSKP 90/22. ↩
- Postanowienie SN z 14 kwietnia 2026 r., I PSK 67/26. ↩
- Wyrok SA w Krakowie z 27 lutego 2019 r., I ACa 809/18. ↩
- Postanowienie SN z 13 lutego 2025 r., III PSK 5/24. ↩
- Wyrok SN z 17 września 2024 r., III PSKP 3/24. ↩
- Wyrok SN z 11 marca 2022 r., II CSKP 283/22. ↩
- Wyrok SN z 27 lutego 2025 r., II CSKP 1940/22. ↩
- Postanowienie SN z 7 sierpnia 2026 r., I CSK 3706/25. ↩
- Wyrok SN z 5 lutego 2021 r., V CSKP 25/21. ↩
- Wyrok SA w Poznaniu z 2 lutego 2021 r., I ACa 655/20. ↩
Redakcja Proste Prawo 24
Portal prawny Proste Prawo 24. Wyjaśniamy przepisy na przykładach z praktyki. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
biuro@prosteprawo24.pl