Odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności – praktyczny przewodnik.

Czym jest odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności?

Odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności to instytucja prawa karnego wykonawczego, która pozwala skazanemu na legalne pozostanie na wolności przez określony czas, mimo wydania prawomocnego wyroku skazującego. Zgodnie z art. 151 § 1 KKW, sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności na okres do roku, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki.

Jest to wyjątek od zasady wyrażonej w art. 9 § 1 KKW, zgodnie z którą postępowanie wykonawcze wszczyna się bezzwłocznie, gdy orzeczenie stało się wykonalne. Odroczenie stanowi więc formę “ulgi” dla skazanego, która ma na celu umożliwienie mu załatwienia ważnych spraw życiowych przed osadzeniem w zakładzie karnym.

Różnica między odroczeniem a wstrzymaniem wykonania kary

Odroczenie wykonania kary (art. 151 KKW) – decyzja sądu o przesunięciu w czasie rozpoczęcia odbywania kary pozbawienia wolności ze względu na “zbyt ciężkie skutki” dla skazanego lub jego rodziny.

Wstrzymanie wykonania kary (art. 9 § 4 KKW) – tymczasowe wstrzymanie wykonania orzeczenia w “szczególnie uzasadnionych wypadkach”, najczęściej do czasu rozpoznania innego wniosku, np. o odroczenie kary lub wykonanie kary w systemie dozoru elektronicznego.

Wstrzymanie wykonania wyroku może nastąpić jedynie wyjątkowo, gdy ujawnią się okoliczności świadczące o tym, że bezzwłoczne podjęcie czynności wykonawczych pociągnie za sobą nieodwracalne i niepowetowane skutki dla skazanego.

Przesłanki odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności

1. Zbyt ciężkie skutki dla skazanego lub jego rodziny

Podstawową przesłanką materialną odroczenia jest wystąpienie “zbyt ciężkich skutków” natychmiastowego wykonania kary dla skazanego lub jego rodziny. Pojęcie to stanowi klauzulę generalną, którą należy interpretować indywidualnie w każdym przypadku.

Sądy przyjmują, że nie chodzi tu o zwykłe negatywne konsekwencje osadzenia, które dotykają każdego skazanego, ale o skutki przekraczające typową dolegliwość związaną z karą pozbawienia wolności.

Przykład: Pan Marek został skazany na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności. Jego żona jest przewlekle chora i wymaga stałej opieki, którą do tej pory zapewniał skazany. W rodzinie nie ma innych osób, które mogłyby przejąć opiekę, a brak środków finansowych uniemożliwia zatrudnienie opiekuna. W tej sytuacji natychmiastowe osadzenie pana Marka mogłoby spowodować realne zagrożenie dla zdrowia jego żony – są to właśnie “zbyt ciężkie skutki”, o których mowa w art. 151 § 1 KKW.

2. Ciąża lub samotne sprawowanie opieki nad dzieckiem

Ustawodawca w sposób szczególny potraktował dwie grupy skazanych:

• kobiety ciężarne
• osoby samotnie sprawujące opiekę nad dzieckiem

W tych przypadkach sąd może odroczyć wykonanie kary na okres do 3 lat po urodzeniu dziecka. Jest to przepis o charakterze ochronnym, mający na względzie dobro dziecka i przyszłej matki.

Przykład: Pani Anna została skazana na karę 1 roku pozbawienia wolności. Jest w piątym miesiącu ciąży i samotnie wychowuje 2-letnie dziecko. Sąd może odroczyć wykonanie kary nawet do 3 lat po urodzeniu dziecka, aby umożliwić jej opiekę nad obojgiem dzieci w najbardziej kluczowym okresie ich rozwoju.

3. Przeludnienie w zakładach karnych

Zgodnie z art. 151 § 2 KKW, sąd może również odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności w wymiarze do roku, jeżeli liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekracza w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów. Ta przesłanka ma charakter systemowy i wiąże się z zapewnieniem humanitarnych warunków odbywania kary.

Warto zauważyć, że odroczenia z powodu przeludnienia nie udziela się osobom, które:

• dopuściły się przestępstwa z użyciem przemocy

• są recydywistami (art. 64 § 1 lub 2 KK)

• popełniły przestępstwo jako stałe źródło dochodu (art. 65 KK)

• dopuściły się przestępstw seksualnych związanych z zaburzeniami preferencji.

Praktyczne przykłady “zbyt ciężkich skutków”

W orzecznictwie sądowym oraz literaturze prawniczej jako przykłady “zbyt ciężkich skutków” wskazuje się następujące sytuacje:

1. Sytuacje zdrowotne:

   • Konieczność zakończenia rozpoczętej kuracji leczniczej

   • Zaplanowana operacja medyczna, której odwołanie mogłoby zagrozić zdrowiu

   • Choroba skazanego nieuzasadniająca obligatoryjnego odroczenia z art. 150 KKW, ale utrudniająca adaptację w warunkach więziennych.

2. Sytuacje edukacyjne:

   • Potrzeba dokończenia nauki, gdy do końca semestru lub roku szkolnego pozostał nieodległy czas

   • Konieczność zdania ważnych egzaminów zawodowych lub końcowych.

3. Sytuacje rodzinne:

   • Konieczność zapewnienia opieki choremu członkowi rodziny

   • Uporządkowanie spraw majątkowych rodziny

   • Zabezpieczenie bytu materialnego rodziny przed osadzeniem.

4. Sytuacje zawodowe i gospodarcze:

   • Dokończenie ważnej dla skazanego pracy

   • Konieczność wykonania pilnych prac sezonowych w gospodarstwie

   • Uregulowanie ważnych zobowiązań finansowych

   • Przekazanie prowadzonej działalności gospodarczej w inne ręce.

Celem odroczenia jest likwidacja zbyt ciężkich (cięższych niż typowe) skutków, jakie niesie ze sobą pozbawienie wolności dla skazanego lub jego rodziny, nie zaś odwlekanie w czasie zwyczajnych trudności związanych z osadzeniem.

Procedura odroczenia wykonania kary

Składanie wniosku

Wniosek o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności składa się do sądu pierwszej instancji, który wydał wyrok skazujący. Wniosek należy odpowiednio uzasadnić i dołączyć dokumenty potwierdzające okoliczności wskazywane jako “zbyt ciężkie skutki” (np. dokumentację medyczną, zaświadczenia o nauce, dokumenty potwierdzające sytuację rodzinną).

Ważne: Sam fakt złożenia wniosku o odroczenie nie wstrzymuje automatycznie wykonania kary. Dlatego często wraz z wnioskiem o odroczenie składa się również wniosek o wstrzymanie wykonania kary do czasu rozpoznania wniosku o odroczenie.

Możliwe nałożenie obowiązków

Odraczając wykonanie kary, sąd może zobowiązać skazanego do:

• podjęcia starań o znalezienie pracy zarobkowej

• zgłaszania się do wskazanej jednostki Policji w określonych odstępach czasu

• poddania się leczeniu lub rehabilitacji

• uczestnictwa w programach korekcyjno-edukacyjnych

Te obowiązki mają zapewnić, że skazany wykorzysta okres odroczenia zgodnie z jego celem i nie będzie naruszał porządku prawnego.

Kiedy sąd odmawia odroczenia wykonania kary?

Sądy odmawiają odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności, gdy:

1. Nie zostały spełnione przesłanki z art. 151 KKW – brak “zbyt ciężkich skutków” lub przekroczenie maksymalnego okresu odroczenia.

2. Skazany ukrywa się przed wymiarem sprawiedliwości.

3. Nie ma realnej perspektywy zniesienia lub złagodzenia ujemnych skutków natychmiastowego osadzenia – np. gdy problem wymaga dłuższego czasu niż maksymalny okres odroczenia.

4. Skazany podejmuje działania mające na celu jedynie odwlekanie wykonania kary – np. gdy rozpoczyna naukę już po wydaniu wyroku, a jej zakończenie znacznie przekracza dopuszczalny okres odroczenia.

Przykład: Pan Tomasz został skazany na karę 1 roku pozbawienia wolności. We wniosku o odroczenie powołał się na fakt, że właśnie rozpoczął 3-letnie studia. Sąd odmówił odroczenia, ponieważ maksymalny okres odroczenia (1 rok) nie pozwoliłby skazanemu na ukończenie nawet pierwszego roku studiów, a zatem nie byłby wystarczający do osiągnięcia deklarowanego celu.

Praktyczne wskazówki dla skazanych.

1. Dokumentuj wszystkie okoliczności – do wniosku o odroczenie dołącz wszelkie dokumenty potwierdzające twierdzenia (zaświadczenia lekarskie, dokumenty szkolne, zaświadczenia o sytuacji rodzinnej).

2. Rozważ złożenie równoległego wniosku o wstrzymanie wykonania kary – złożenie wniosku o odroczenie nie wstrzymuje automatycznie wykonania kary.

3. Wskaż konkretny cel odroczenia – sąd musi mieć pewność, że okres odroczenia zostanie wykorzystany na rozwiązanie konkretnego problemu, a nie jest tylko sposobem na uniknięcie kary.

4. Przedstaw realny plan działania – opisz, w jaki sposób zamierzasz wykorzystać okres odroczenia i jak to pomoże w uniknięciu “zbyt ciężkich skutków”.