Czym jest dozwolony użytek osobisty?

Dozwolony użytek osobisty pozwala na korzystanie z chronionych utworów bez pytania twórcy o zgodę i bez płacenia mu wynagrodzenia. To wyjątek od zasady, że autor ma wyłączne prawo do decydowania o sposobach wykorzystania swojego dzieła.

Kiedy możesz korzystać z utworu w ramach dozwolonego użytku?

Aby skorzystać z tej instytucji prawnej, muszą być spełnione następujące warunki:

1. Utwór musi być już rozpowszechniony – czyli publicznie udostępniony za zgodą twórcy. Nie możesz więc powoływać się na dozwolony użytek w stosunku do niepublikowanych utworów, np. wyciekłych nagrań nowej płyty.

2. Korzystanie musi być nieodpłatne – nie możesz czerpać żadnych korzyści finansowych z takiego użytku. Przykład: skopiowanie książki dla własnego użytku jest dozwolone, ale sprzedawanie jej kopii już nie.

3. Cel musi być osobisty – korzystasz z utworu dla zaspokojenia własnych potrzeb intelektualnych, duchowych lub rozrywkowych.

4. Źródło musi być legalne – nie jest zgodne z prawem korzystanie z utworów pochodzących z nielegalnych źródeł. Więcej o tym tutaj.

Praktyczny przykład:

Anna kupiła książkę kucharską w księgarni. Może zrobić jej kserokopię dla siebie, by oryginał trzymać w domu, a kopię zabierać na wakacje. Może też zeskanować kilka przepisów i wysłać je swojej siostrze. Wszystko to mieści się w ramach dozwolonego użytku osobistego.

Dla kogo dozwolony użytek osobisty?

Prawo rozszerza zakres dozwolonego użytku osobistego na “krąg osób pozostających w związku osobistym”, czyli:

• Rodzinę – krewnych (bez względu na stopień pokrewieństwa) i powinowatych

• Przyjaciół i znajomych – osoby pozostające w stosunku towarzyskim

• Inne osoby pozostające w bliskiej relacji osobistej (np. konkubent)

Ważne jest to, że mówimy tu o konkretnych osobach, a nie o udostępnianiu treści nieokreślonej liczbie ludzi.

Przykład:

Michał może nagrać na pendrive’a film z legalnie zakupionego DVD i pokazać go podczas spotkania u siebie w domu grupie przyjaciół. Nie może jednak udostępnić tego filmu na grupie Facebookowej liczącej setki członków, nawet jeśli jest to zamknięta grupa miłośników kina.

Czego NIE obejmuje dozwolony użytek osobisty?

Prawo przewiduje kilka istotnych wyjątków:

1. Utwory architektoniczne – nie możesz bez zgody architekta zbudować domu według jego projektu, nawet jeśli miałby służyć tylko tobie. Możesz natomiast wykonać kopię projektu czy zdjęcie budynku.

2. Elektroniczne bazy danych – z tych możesz korzystać wyłącznie do celów naukowych i niekomercyjnych. Przykład: student może skopiować fragment specjalistycznej bazy danych do swojej pracy magisterskiej, ale nie do komercyjnego raportu biznesowego.

3. Programy komputerowe – te mają osobne przepisy dotyczące dozwolonego użytku w art. 75.

Najczęstsze błędy związane z dozwolonym użytkiem

“Mogę ściągnąć film z Internetu, bo to na mój użytek osobisty”.

Kluczowe jest legalne źródło. Jeśli film został udostępniony w Internecie bez zgody twórcy, korzystanie z niego nie jest objęte dozwolonym użytkiem osobistym, nawet jeśli robisz to wyłącznie dla siebie.

“Mogę udostępnić książkę wszystkim znajomym na Facebooku, bo to moi znajomi”.

Dozwolony użytek obejmuje konkretne osoby pozostające w rzeczywistej relacji osobistej, a nie wszystkich znajomych z mediów społecznościowych. Udostępnianie szerokiemu gronu osób wykracza poza granice dozwolonego użytku.

“Mogę skopiować i sprzedać książkę znajomemu, bo to osoba z mojego kręgu”.

Dozwolony użytek musi być nieodpłatny. Jakiekolwiek czerpanie korzyści finansowych wyklucza możliwość powołania się na art. 23.

Czy to jest dozwolony użytek? – Praktyczne sytuacje

Sytuacja 1: Nagrywanie filmów z telewizji

Tak, możesz nagrać film emitowany w telewizji, by obejrzeć go później. Jeśli jednak udostępnisz go publicznie w Internecie – wykraczasz poza dozwolony użytek.

Sytuacja 2: Robienie zdjęć obrazom w muzeum

Tak, możesz zrobić zdjęcie obrazu w muzeum na własny użytek (o ile muzeum nie zabrania fotografowania). Nie możesz jednak wykorzystać tych zdjęć komercyjnie bez zgody właściciela praw.

Sytuacja 3: Robienie notatek z książki w bibliotece

Tak, możesz notować, a nawet kserować fragmenty książki na własny użytek. Nie możesz jednak skopiować całej książki, jeśli naruszałoby to normalne korzystanie z utworu.

Sytuacja 4: Umieszczenie ulubionej piosenki jako podkładu do filmu rodzinnego

Tak, jeśli film pozostanie w gronie rodzinnym. NIE, jeśli zamierzasz umieścić go publicznie w serwisie YouTube.

Sytuacja 5: Kopiowanie gier komputerowych dla przyjaciół

Nie, programy komputerowe (w tym gry) mają osobne przepisy dotyczące dozwolonego użytku, które są znacznie bardziej restrykcyjne.