Naruszenie praw autorskich to korzystanie z cudzego utworu bez zgody twórcy, poza sytuacjami, które ustawa wprost dopuszcza. Twórca, którego autorskie prawa majątkowe naruszono, może żądać zaniechania naruszania, usunięcia jego skutków, naprawienia szkody i wydania uzyskanych korzyści (art. 79 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Zamiast wykazywać szkodę, może żądać dwukrotności wynagrodzenia, które otrzymałby za zgodę na korzystanie z utworu.
W pigułce
- Naruszeniem jest korzystanie z utworu bez zgody twórcy. Wyjątkiem są sytuacje, które ustawa dopuszcza, na przykład cytat albo dozwolony użytek osobisty.
- Twórca może żądać zaniechania naruszania. Chodzi na przykład o usunięcie zdjęcia ze strony.
- Może też żądać usunięcia skutków naruszenia. Na przykład zniszczenia egzemplarzy albo złożenia oświadczenia.
- Pieniądze można dochodzić na dwa sposoby. Jako odszkodowanie na zasadach ogólnych albo jako dwukrotność stosownego wynagrodzenia.
- Trzykrotności wynagrodzenia nie można już żądać. Ta część przepisu utraciła moc 1 lipca 2015 r.
- Przy dwukrotności nie trzeba wykazywać szkody. Wystarczy pokazać, ile kosztowałaby licencja.
- Twórca może też żądać wydania korzyści. Chodzi o to, co naruszający zarobił na cudzym utworze.
- Rozpowszechnianie cudzego utworu bez uprawnienia jest też przestępstwem. Grozi za nie grzywna, ograniczenie albo pozbawienie wolności.
Kiedy dochodzi do naruszenia praw autorskich
Twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu, rozporządzania nim i wynagrodzenia za korzystanie (art. 17). Kto korzysta z cudzego utworu bez zgody, czyli bez umowy albo licencji, narusza te prawa. Wyjątkiem są sytuacje, które ustawa wprost dopuszcza, na przykład prawo cytatu albo dozwolony użytek osobisty.
Najczęściej chodzi o zdjęcia, teksty, grafiki, muzykę i programy komputerowe. Więcej o tym, co obejmują prawa twórcy, piszemy w artykule autorskie prawa majątkowe.
Przykład. Pani Ewa jest fotografką. Znalazła swoje zdjęcie w ofercie sklepu internetowego, który nigdy nie kupił od niej licencji. Sklep korzysta z utworu bez zgody, więc narusza jej autorskie prawa majątkowe.
Czego może żądać twórca, gdy jego prawa naruszono
Katalog roszczeń zawiera art. 79 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Można z nich korzystać łącznie, na przykład żądać jednocześnie usunięcia zdjęcia i zapłaty.
Zaniechanie naruszania
Twórca może żądać, by naruszający przestał korzystać z utworu (art. 79 ust. 1 pkt 1). W praktyce oznacza to usunięcie zdjęcia ze strony, wycofanie ulotek albo zaprzestanie sprzedaży. Roszczenie ma sens także wtedy, gdy naruszenie ustało, ale może się powtórzyć.
Usunięcie skutków naruszenia
Twórca może żądać czynności, które usuną skutki naruszenia (art. 79 ust. 1 pkt 2). Może to być zniszczenie bezprawnie wykonanych egzemplarzy, usunięcie pliku z serwera albo złożenie oświadczenia o odpowiedniej treści. Niezależnie od tego można żądać ogłoszenia oświadczenia w prasie albo podania do publicznej wiadomości orzeczenia sądu (art. 79 ust. 2).
Naprawienie szkody. Dwie drogi
Pieniądze za naruszenie twórca może dochodzić na jeden z dwóch sposobów (art. 79 ust. 1 pkt 3).
- Odszkodowanie na zasadach ogólnych. Trzeba wykazać szkodę, jej wysokość, związek przyczynowy z naruszeniem i winę naruszającego. Ta droga obejmuje zarówno poniesioną stratę, jak i utracone zarobki.
- Dwukrotność stosownego wynagrodzenia. Twórca nie musi wykazywać szkody. Wystarczy pokazać, ile wynosiłoby wynagrodzenie za zgodę na takie korzystanie z utworu w chwili dochodzenia roszczenia.
Uwaga na starsze teksty. Wiele starszych tekstów w internecie podaje, że przy zawinionym naruszeniu można żądać trzykrotności wynagrodzenia. Ta część art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b utraciła moc z dniem 1 lipca 2015 r. Dziś podstawą jest dwukrotność.
Stosowne wynagrodzenie najłatwiej wykazać umowami licencyjnymi, które twórca zawierał wcześniej na podobne korzystanie, albo własnym cennikiem. Gdy takich dokumentów nie ma, punktem odniesienia są stawki rynkowe, a w sporze sądowym może je ocenić biegły.
Wydanie uzyskanych korzyści
Twórca może też żądać wydania tego, co naruszający zarobił dzięki bezprawnemu korzystaniu z utworu (art. 79 ust. 1 pkt 4). To roszczenie ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy naruszający sprzedawał produkty z cudzym utworem.
Nasze stanowisko. Przy zdjęciach i tekstach z internetu lepiej sprawdza się dwukrotność stosownego wynagrodzenia. Nie wymaga ona wykazywania szkody ani winy, a jej podstawą są konkretne stawki licencyjne.
Odpowiedzialność karna za naruszenie praw autorskich
Niezależnie od roszczeń cywilnych naruszenie może być przestępstwem. Kto bez uprawnienia rozpowszechnia cudzy utwór, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2, a gdy działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, karze pozbawienia wolności do lat 3 (art. 116 ust. 1 i 2). Osobnym przestępstwem jest przywłaszczenie autorstwa, czyli plagiat (art. 115 ust. 1). Więcej o ochronie autorstwa piszemy w artykule autorskie prawa osobiste.
Co zrobić po wykryciu naruszenia
- Zabezpieczyć dowody. Zrzuty ekranu z widocznym adresem strony i datą, zapis strony, zakup produktu z cudzym utworem.
- Ustalić, kto korzysta z utworu. Właściciela sklepu czy strony zwykle wskazuje regulamin albo zakładka z danymi firmy.
- Sprawdzić, czy naruszający nie ma licencji. Czasem zgodę udzielił wcześniejszy nabywca praw albo agencja.
- Ocenić, czego żądać. Od tego zależy treść wezwania i to, czy sprawa skończy się ugodą.
Przykład. Pani Ewa zrobiła zrzuty ekranu oferty sklepu, ustaliła dane właściciela i przygotowała zestawienie swoich wcześniejszych licencji na podobne zdjęcia. Na tej podstawie mogła zażądać usunięcia zdjęcia i zapłaty dwukrotności wynagrodzenia.
Najczęstsze pytania
Twórca może żądać dwukrotności wynagrodzenia, jakie otrzymałby za licencję na takie korzystanie. Kwota zależy więc od stawek za podobne zdjęcia i od zakresu korzystania.
Nie. Ta część art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b utraciła moc z dniem 1 lipca 2015 r. Dziś można żądać dwukrotności.
Nie, jeżeli twórca żąda dwukrotności stosownego wynagrodzenia. Szkodę i winę trzeba wykazać tylko przy odszkodowaniu na zasadach ogólnych.
Rozpowszechnianie cudzego utworu bez uprawnienia jest przestępstwem z art. 116. Grozi za nie grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2, a przy działaniu dla zysku do lat 3.
Krótka odpowiedź na pytanie kosztuje 59 zł. Porada z analizą krótkiego dokumentu, na przykład otrzymanego wezwania, kosztuje 99 zł.
Przed wysłaniem wezwania albo przed odpowiedzią na wezwanie. Wtedy łatwiej ocenić, czego zasadnie żądać i jak zabezpieczyć dowody.
Ktoś wykorzystał Twój utwór albo dostałeś wezwanie?
Opisz sytuację. Ocenimy, czy doszło do naruszenia, czego można żądać i jak odpowiedzieć na wezwanie.
Podstawa prawna
- ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 24): art. 17, 79, 115, 116
- Stan prawny na 5 października 2026 r.
Redakcja Proste Prawo 24
Portal prawny Proste Prawo 24. Wyjaśniamy przepisy na przykładach z praktyki. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
biuro@prosteprawo24.pl