Niedozwolone postanowienia umowne to zapisy umowy z konsumentem, które nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione i kształtują jego prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385¹ § 1 k.c.). Takie postanowienia nie wiążą konsumenta, a umowa w pozostałej części obowiązuje. Kontroli nie podlega jednoznacznie określona cena.
W pigułce
- Klauzula niedozwolona nie wiąże konsumenta. Reszta umowy obowiązuje.
- Dotyczy postanowień nieuzgodnionych indywidualnie. Zwykle z wzorca umowy.
- Musi naruszać dobre obyczaje i rażąco naruszać interesy konsumenta.
- Jednoznacznie określona cena nie podlega tej kontroli.
- Kodeks podaje przykładowy katalog klauzul. Art. 385³ k.c.
- Indywidualne uzgodnienie musi wykazać przedsiębiorca.
- Wzorzec można zgłosić do Prezesa UOKiK. Który wydaje decyzję zakazującą.
Warunki uznania postanowienia za niedozwolone
- Brak indywidualnego uzgodnienia. Chodzi o zapisy, na które konsument nie miał rzeczywistego wpływu, zwłaszcza przejęte z wzorca. Ciężar dowodu, że zapis uzgodniono indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art. 385¹ § 3 i 4 k.c.).
- Sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta. Interesy rozumie się szeroko, nie tylko jako pieniądze, ale też czas, prywatność czy niedogodności.
- Nie chodzi o główne świadczenia sformułowane jednoznacznie. Jasno określona cena czy wynagrodzenie nie podlegają tej kontroli (art. 385¹ § 1 k.c.).
Przykłady klauzul niedozwolonych
Art. 385³ k.c. zawiera przykładowy katalog postanowień, które w razie wątpliwości uważa się za niedozwolone. Należą do nich między innymi postanowienia wymienione poniżej.
- wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności za szkody na osobie,
- wyłączenie lub istotne ograniczenie odpowiedzialności za niewykonanie umowy,
- przeniesienie praw i obowiązków z umowy bez zgody konsumenta,
- uzależnienie zawarcia umowy od zawarcia innej, niezwiązanej z nią umowy,
- prawo przedsiębiorcy do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w umowie,
- pozbawienie konsumenta prawa do rozwiązania umowy lub odstąpienia od niej,
- obowiązek zapłaty określonej sumy tylko przez konsumenta na wypadek rezygnacji z umowy.
Skutek klauzuli niedozwolonej
Niedozwolone postanowienie nie wiąże konsumenta, a strony są związane umową w pozostałym zakresie (art. 385¹ § 2 k.c.). Przed sądem warto najpierw wezwać przedsiębiorcę do uznania, że dany zapis jest niedozwolony. Gdy odmówi, konsument może wystąpić do sądu. Wyrok w takiej sprawie wiąże strony tego postępowania.
Zgłoszenie do UOKiK
Stosowanie niedozwolonych postanowień we wzorcach umów z konsumentami jest zakazane (art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Konsument może zawiadomić Prezesa UOKiK o podejrzeniu takiej praktyki. Prezes wydaje decyzję o uznaniu postanowienia za niedozwolone i zakazującą jego wykorzystywania. Może też nakazać przedsiębiorcy poinformowanie konsumentów o decyzji (art. 23b).
Dawne wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów są wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych, a nowe decyzje Prezesa UOKiK publikuje urząd. Oba źródła warto sprawdzić przed sporem.
Nasze stanowisko. Najpierw trzeba przeczytać umowę i regulamin pod kątem zapisów o karach, zmianie warunków i wypowiedzeniu. Te miejsca najczęściej zawierają klauzule niedozwolone.
Z ochrony tej może korzystać także osoba prowadząca jednoosobową działalność. Piszemy o tym w artykule przedsiębiorca na prawach konsumenta.
Najczęstsze pytania
Nie. Nie wiąże tylko ten zapis, a reszta umowy obowiązuje.
Nie, jeżeli cena została określona jednoznacznie.
Ten, kto się na to powołuje, zwykle przedsiębiorca.
Do Prezesa UOKiK, który może wydać decyzję zakazującą jego stosowania.
Krótka odpowiedź na pytanie kosztuje 59 zł. Porada z analizą krótkiego dokumentu, na przykład wezwania, mandatu albo wyroku, kosztuje 99 zł.
Podejrzewasz, że umowa zawiera niedozwolone zapisy?
Prześlij umowę lub regulamin. Sprawdzimy kluczowe postanowienia.
Podstawa prawna
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny: art. 385¹ do 385³
- ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów: art. 23a, art. 23b
- Stan prawny na 5 października 2026 r.
Redakcja Proste Prawo 24
Portal prawny Proste Prawo 24. Wyjaśniamy przepisy na przykładach z praktyki. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
biuro@prosteprawo24.pl