Uszczerbek na zdrowiu to naruszenie sprawności organizmu wywołane wypadkiem. Stały nie rokuje poprawy, a długotrwały trwa ponad 6 miesięcy, ale może się poprawić (art. 11 ust. 2 i 3 ustawy wypadkowej). Jego procent ustala się według tabeli z rozporządzenia z 18 grudnia 2002 r. W sprawie o zadośćuczynienie procent jest tylko jedną z okoliczności (wyrok SA w Szczecinie z 18 maja 2016 r., I ACa 14/16).
W pigułce
- Stały uszczerbek nie rokuje poprawy. Długotrwały trwa ponad 6 miesięcy, ale może się poprawić.
- Procent ustala się według tabeli z 2002 r. W ZUS robi to lekarz orzecznik, w sądzie biegły.
- Ocena następuje po zakończeniu leczenia i rehabilitacji.
- Przy kilku urazach procenty się sumuje. Najwyżej do 100%.
- Wcześniejsze choroby obniżają ocenę. Liczy się tylko to, co dołożył wypadek.
- W ZUS i polisie NNW procent decyduje o kwocie. ZUS płaci 1781 zł za każdy procent.
- W sprawie przeciwko sprawcy procent jest tylko wskazówką. Sąd ocenia całą krzywdę.
- Brak uszczerbku nie wyklucza zadośćuczynienia. Ból i leczenie też są krzywdą.
Uszczerbek stały i długotrwały
Definicje zawiera ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Stały uszczerbek to naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy (art. 11 ust. 2). Długotrwały to naruszenie, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące ulec poprawie (art. 11 ust. 3).
Ustawa dotyczy świadczeń z ZUS, ale te same pojęcia i ta sama tabela pojawiają się w sprawach przeciwko sprawcom wypadków i ich ubezpieczycielom. Polisy NNW mogą mieć własne definicje i tabele w ogólnych warunkach ubezpieczenia, dlatego przy roszczeniu z NNW trzeba czytać umowę.
Kto i kiedy ustala uszczerbek na zdrowiu
- W ZUS. Lekarz orzecznik, po zakończeniu leczenia i rehabilitacji (art. 11 ust. 4).
- U ubezpieczyciela sprawcy albo z polisy NNW. Lekarz orzecznik ubezpieczyciela albo komisja lekarska.
- W sądzie. Biegły lekarz odpowiedniej specjalności powołany przez sąd.
Ocena wydana przez lekarza ubezpieczyciela nie wiąże sądu. Jeżeli wydaje się zaniżona, w procesie ocenę przeprowadza biegły, a strony mogą zgłaszać do jego opinii zastrzeżenia.
Tabela uszczerbku. Jak liczy się procent
Lekarz ustala procent według oceny procentowej z załącznika do rozporządzenia (§ 8 ust. 1). Gdy tabela podaje przedział, wybiera wartość w jego granicach, biorąc pod uwagę obraz kliniczny, stopień upośledzenia funkcji i powikłania (§ 8 ust. 2). Gdy brakuje pasującej pozycji, stosuje pozycję najbardziej zbliżoną (§ 8 ust. 3).
- Kilka urazów. Procenty się sumuje, najwyżej do 100% (§ 9 ust. 1).
- Kilka uszkodzeń jednej kończyny. Suma nie może przekroczyć procentu za utratę tej części kończyny (§ 9 ust. 2).
- Choroby sprzed wypadku. Uszczerbek ustala się jako różnicę między stanem po wypadku a stanem sprzed niego (§ 10 ust. 1). Gdy nie da się ustalić wcześniejszego upośledzenia, przyjmuje się, że go nie było (§ 10 ust. 2).
- Ręka prawa i lewa. Przy urazach kończyn górnych tabela podaje wyższe wartości dla ręki prawej. U osób leworęcznych stosuje się je odwrotnie.
Przykład. Złamanie kości udowej tabela ocenia w trzech przedziałach (poz. 147). Z nieznacznymi zmianami i skróceniem do 4 cm od 5 do 15%, z miernymi zmianami i skróceniem do 6 cm od 15 do 30%, ze skróceniem ponad 6 cm i ciężkimi zmianami od 30 do 40%. To samo złamanie może więc dać bardzo różny wynik, zależnie od skutków.
Szczegółowe wartości dla najczęstszych urazów omawiamy w artykułach odszkodowanie za złamaną nogę, odszkodowanie za złamaną rękę i odszkodowanie za złamanie kręgosłupa.
Procent uszczerbku a pieniądze
W dwóch sytuacjach procent wprost przekłada się na kwotę. Po wypadku przy pracy ZUS płaci 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent (art. 12 ust. 1 ustawy wypadkowej). Od 1 kwietnia 2026 r. do 31 marca 2027 r. jednorazowe odszkodowanie z ZUS wynosi 1781 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. W polisie NNW kwotę wyznacza umowa.
Inaczej jest w sprawie przeciwko sprawcy wypadku. Zadośćuczynienie to odpowiednia suma za krzywdę (art. 445 § 1 k.c.). Sąd bierze pod uwagę wiek poszkodowanego, stopień i czas trwania cierpień, nieodwracalność skutków, rodzaj wykonywanej pracy i szanse na przyszłość (wyrok SN z 9 listopada 2007 r., V CSK 245/07). Procent uszczerbku traktuje pomocniczo, jako jedną z wielu okoliczności (wyrok SA w Szczecinie z 18 maja 2016 r., I ACa 14/16).
Ubezpieczyciel, który mnoży procent przez stałą kwotę, stosuje swoją wewnętrzną metodę. Prawo jej nie przewiduje i poszkodowany nie musi się na nią godzić.
Czy bez uszczerbku należy się zadośćuczynienie
Tak. Przepis o zadośćuczynieniu mówi o uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia, a nie o trwałym uszczerbku (art. 445 § 1 w związku z art. 444 § 1 k.c.). Ból, kilka tygodni leczenia i ograniczenia w tym czasie to krzywda, za którą sprawca odpowiada. Szerzej piszemy o tym w artykule brak uszczerbku na zdrowiu.
Nasze stanowisko. Procent uszczerbku warto traktować jako punkt wyjścia, a nie wycenę krzywdy. Przy sporze z ubezpieczycielem najwięcej dają dowody na to, jak uraz zmienił codzienne życie poszkodowanego, pracę i plany.
Najczęstsze pytania
Stały nie rokuje poprawy. Długotrwały trwa ponad 6 miesięcy, ale może się poprawić.
W ZUS lekarz orzecznik, u ubezpieczyciela jego lekarz albo komisja, a w sądzie biegły lekarz.
1781 zł przy decyzjach wydanych od 1 kwietnia 2026 r. do 31 marca 2027 r.
Nie musi i nie powinien poprzestać na procencie. Zadośćuczynienie zależy od całej krzywdy.
Gdy ubezpieczyciel ustalił procent wyraźnie niższy niż wynika z dokumentacji albo proponuje kwotę liczoną wyłącznie od procentu.
Krótka odpowiedź na pytanie kosztuje 59 zł. Porada z analizą krótkiego dokumentu, na przykład wezwania, mandatu albo wyroku, kosztuje 99 zł.
Nie zgadzasz się z oceną uszczerbku?
Prześlij decyzję i dokumentację medyczną. Ocenimy, czy warto ją kwestionować.
Podstawa prawna
- ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych: art. 11, art. 12
- rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 233): § 8, § 9, § 10, załącznik, poz. 147
- ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny: art. 444, art. 445
- obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o kwotach jednorazowych odszkodowań (od 1.04.2026 r.)
- wyrok SN z 9 listopada 2007 r., V CSK 245/07
- wyrok SA w Szczecinie z 18 maja 2016 r., I ACa 14/16
- Stan prawny na 5 października 2026 r.
Redakcja Proste Prawo 24
Portal prawny Proste Prawo 24. Wyjaśniamy przepisy na przykładach z praktyki. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
biuro@prosteprawo24.pl