Warunkowe umorzenie postępowania pozwala sprawcy uniknąć skazania i zachować status osoby niekaranej. Sąd może je zastosować, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności nie budzą wątpliwości, a sprawca niekarany za przestępstwo umyślne daje podstawy do przypuszczenia, że będzie przestrzegał prawa (art. 66 § 1 k.k.). Nie dotyczy to przestępstw zagrożonych karą ponad 5 lat pozbawienia wolności (art. 66 § 2 k.k.). Okres próby trwa od roku do 3 lat.
W pigułce
- Warunkowe umorzenie to nie skazanie. Sprawca pozostaje osobą niekaraną.
- Nie stosuje się go przy zagrożeniu karą ponad 5 lat. Art. 66 § 2 k.k.
- Wina i szkodliwość czynu nie mogą być znaczne. Okoliczności nie mogą budzić wątpliwości.
- Sprawca nie może być karany za przestępstwo umyślne. Wcześniejsze skazanie za nieumyślne nie wyklucza umorzenia.
- Przyznanie się nie jest warunkiem. Choć często ułatwia ustalenia.
- Okres próby trwa od roku do 3 lat. Biegnie od uprawomocnienia orzeczenia.
- Sąd nakłada obowiązek naprawienia szkody. Albo orzeka nawiązkę.
- Może też orzec świadczenie pieniężne i zakaz prowadzenia pojazdów do 2 lat.
Czym jest warunkowe umorzenie postępowania
Warunkowe umorzenie polega na tym, że sprawca nie zostaje skazany. W zamian w okresie próby musi przestrzegać porządku prawnego, a zwłaszcza nie popełnić kolejnego przestępstwa. Orzeczenie trafia do Krajowego Rejestru Karnego, ale sprawca zachowuje status osoby niekaranej.
Do jakich przestępstw można je zastosować
Warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności (art. 66 § 2 k.k.). W praktyce może ono dotyczyć na przykład kradzieży, wypadku drogowego czy jazdy w stanie nietrzeźwości.
Przykład. Kradzież z włamaniem jest zagrożona karą od roku do 10 lat (art. 279 § 1 k.k.), więc warunkowe umorzenie jest wykluczone. Jeżeli jednak sąd uzna czyn za wypadek mniejszej wagi, grozi kara od 3 miesięcy do 5 lat (art. 283 k.k.) i umorzenie staje się możliwe.
Warunki warunkowego umorzenia
- Wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne. Sąd bierze pod uwagę między innymi rozmiar szkody, sposób i okoliczności czynu oraz motywację sprawcy.
- Okoliczności czynu nie budzą wątpliwości. Przyznanie się do winy nie jest konieczne, choć często ułatwia ustalenia.
- Sprawca nie był karany za przestępstwo umyślne. Wcześniejsze skazanie za przestępstwo nieumyślne, na przykład za wypadek drogowy, nie wyklucza umorzenia.
- Pozytywna prognoza. Postawa sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał prawa.
Okres próby i obowiązki
Okres próby wynosi od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia (art. 67 § 1 k.k.). Sąd może oddać sprawcę pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania (art. 67 § 2 k.k.).
Sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości także zadośćuczynienia za krzywdę, albo zamiast tego orzeka nawiązkę (art. 67 § 3 k.k.). Może też nałożyć obowiązki wymienione poniżej.
- informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,
- przeproszenia pokrzywdzonego,
- łożenia na utrzymanie innej osoby,
- powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania środków odurzających,
- poddania się terapii uzależnień albo innej terapii,
- uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,
- powstrzymania się od kontaktu z pokrzywdzonym albo opuszczenia wspólnego lokalu.
Sąd może także orzec świadczenie pieniężne, które nie może przekroczyć 60 000 zł, oraz zakaz prowadzenia pojazdów do 2 lat (art. 67 § 3 i art. 43a § 1 k.k.).
Kiedy sąd podejmie postępowanie
Sąd podejmuje postępowanie, jeżeli sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które został prawomocnie skazany. Może je podjąć także wtedy, gdy sprawca rażąco narusza porządek prawny albo uchyla się od dozoru lub nałożonych obowiązków (art. 68 k.k.). Postępowania nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby (art. 68 § 4 k.k.).
Nasze stanowisko. O warunkowe umorzenie warto zabiegać jak najwcześniej, jeszcze w postępowaniu przygotowawczym. Naprawienie szkody i pojednanie z pokrzywdzonym przed rozprawą wzmacniają pozytywną prognozę.
Inne rozwiązania opisujemy w artykułach dobrowolne poddanie się karze oraz warunkowe zawieszenie kary.
Najczęstsze pytania
Tak. Warunkowe umorzenie nie jest skazaniem, choć orzeczenie trafia do Krajowego Rejestru Karnego.
Nie. Okoliczności czynu nie mogą jednak budzić wątpliwości.
Od roku do 3 lat od uprawomocnienia się orzeczenia.
Tak. Sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów do 2 lat.
Krótka odpowiedź na pytanie kosztuje 59 zł. Porada z analizą krótkiego dokumentu, na przykład wezwania, mandatu albo wyroku, kosztuje 99 zł.
Chcesz uniknąć wyroku skazującego?
Opisz zarzut i swoją sytuację. Ocenimy, czy warunkowe umorzenie jest realne.
Podstawa prawna
- ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny: art. 43a § 1, art. 66, art. 67, art. 68, art. 72 § 1, art. 279 § 1, art. 283
- Stan prawny na 5 października 2026 r.
Redakcja Proste Prawo 24
Portal prawny Proste Prawo 24. Wyjaśniamy przepisy na przykładach z praktyki. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
biuro@prosteprawo24.pl