Czy nagranie rozmowy bez zgody jest legalne? Wykorzystanie nagrań w sądzie.

Legalność nagrywania rozmów przez uczestnika konwersacji

Osoba biorąca udział w rozmowie ma prawo ją nagrywać bez konieczności informowania o tym pozostałych uczestników, czy uzyskiwania ich zgody. Kluczowe jest jednak, aby osoba nagrywająca była stroną konwersacji, a treść rozmowy była skierowana również do niej.

Przykłady:

• Pracownik vs. Przełożony: Jeśli pracownik nagrywa rozmowę, w której przełożony grozi mu zwolnieniem lub zmusza do pracy po godzinach, takie nagranie – nawet wykonane bez wiedzy szefa – jest legalne. Może ono również posłużyć jako dowód w postępowaniu sądowym (np. w sądzie pracy).

• Pacjent vs. Lekarz: Pacjent podczas konsultacji medycznej ma prawo nagrać jej przebieg, chociażby w celu późniejszej analizy zaleceń. Mimo że samo nagranie jest legalne, należy zachować ostrożność. Upublicznienie nagrania (np. w Internecie) bez zgody lekarza może naruszać przepisy RODO, jeśli zawiera jego dane osobowe lub inne informacje pozwalające go zidentyfikować.

Ważne zastrzeżenia i potencjalne konsekwencje

Mimo że nagrywanie rozmowy, w której uczestniczysz, jest generalnie dozwolone, istnieją istotne ograniczenia. Potencjalne konsekwencje prawne dotyczą zwłaszcza upublicznienia takiego nagrania.

Naruszenie dóbr osobistych

Samo nagranie, jego treść, a nawet fakt jego istnienia, może naruszać dobra osobiste osoby nagrywanej. Należą do nich między innymi prawo do prywatności, wizerunek (rozpoznawalny głos), tajemnica korespondencji (jeśli rozmowa dotyczy sfery prywatnej) czy godność. Osoba, której dobra osobiste zostały naruszone przez nagrywanie lub sposób wykorzystania nagrania, ma prawo dochodzić swoich praw na drodze cywilnej. Może żądać np. zaniechania dalszych naruszeń, usunięcia skutków naruszenia (np. skasowania opublikowanego nagrania) lub zadośćuczynienia pieniężnego.

RODO (Ochrona Danych Osobowych) a nagrywanie rozmów

Nagranie rozmowy, które pozwala zidentyfikować osobę fizyczną (przez jej głos, imię, nazwisko, czy informacje o niej), stanowi przetwarzanie danych osobowych. Oznacza to, że zastosowanie mają przepisy RODO.

Każde przetwarzanie danych (w tym przechowywanie, analiza, a zwłaszcza udostępnianie nagrania) musi mieć podstawę prawną. Może nią być np. prawnie uzasadniony interes administratora (osoby nagrywającej), jednak musi on uwzględniać prawa i wolności osoby nagrywanej.

Upublicznienie nagrania bez zgody osoby nagranej i bez innej wyraźnej podstawy prawnej (np. zgody na publikację) stanowi co do zasady naruszenie RODO. Może to skutkować nałożeniem wysokich kar finansowych przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO).

• Wyjątek osobisty/domowy: Zgodnie z art. 2 RODO, przepisy te nie mają zastosowania do przetwarzania danych przez osobę fizyczną “w ramach działalności czysto osobistej lub domowej”. Jeśli nagrywasz rozmowę wyłącznie dla własnych potrzeb (np. jako materiał dowodowy w potencjalnym sporze), takie działanie nie podlega RODO.

• Upublicznienie wykracza poza wyjątek: Jak jednak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, publikacja danych osobowych w Internecie (np. w mediach społecznościowych) wykracza poza działalność osobistą/domową i podlega RODO. W takiej sytuacji osoba publikująca staje się administratorem danych (w rozumieniu art. 4 RODO) i musi spełnić wszystkie wymogi prawne.

Przykład (RODO):

Konsument publikuje w sieci nagranie rozmowy z konsultantem infolinii, na którym słychać imię, nazwisko i głos pracownika. Nawet jeśli celem jest pokazanie nieprawidłowości firmy, udostępnienie danych osobowych pracownika bez podstawy prawnej narusza RODO.

Nielegalne nagrywanie rozmów przez osoby trzecie (podsłuch)

Sytuacja prawna zmienia się diametralnie, gdy rozmowę nagrywa osoba, która nie jest jej uczestnikiem. Takie działanie może stanowić przestępstwo.

Zgodnie z art. 267 § 3 Kodeksu karnego:

“Tej samej karze [grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2] podlega, kto w celu uzyskania informacji, do której nie jest uprawniony, zakłada lub posługuje się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym albo innym urządzeniem lub oprogramowaniem”.

Przykład: Montowanie ukrytego dyktafonu w biurze w celu nagrania rozmowy współpracowników wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 267 k.k.

Wykorzystanie nagrania jako dowodu w sądzie cywilnym

Nagrania rozmów mogą być dopuszczone jako dowód w sprawie cywilnej. Sąd jednak każdorazowo ocenia:

1. Wiarygodność nagrania: Czy jest autentyczne, czy nie zostało zmanipulowane?

2. Okoliczności uzyskania: Czy nagranie zdobyto w sposób legalny i etyczny? Czy nie narusza rażąco zasad współżycia społecznego lub dóbr osobistych?

Sąd musi wyważyć prawo do prywatności osoby nagranej z prawem do sprawiedliwego procesu strony przedstawiającej dowód. Sąd Najwyższy potwierdził, że nawet nagranie uzyskane bez zgody może być dowodem, o ile jest autentyczne i istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednak, jak wskazał SN:

“Dowód taki mogą dyskwalifikować także okoliczności, w jakich nastąpiło nagranie, jeżeli wskazują one jednoznacznie na poważne naruszenie zasad współżycia społecznego, np. przez naganne wykorzystanie trudnego położenia, stanu psychicznego lub psychofizycznego osoby, z którą rozmowa była prowadzona.”

Wykorzystanie nagrania jako dowodu w postępowaniu karnym

W sprawach karnych sytuacja jest nieco inna. Zgodnie z art. 168a Kodeksu postępowania karnego (KPK), dowodu nie można uznać za niedopuszczalny wyłącznie dlatego, że uzyskano go z naruszeniem przepisów lub za pomocą czynu zabronionego (z pewnymi wyjątkami).

Oznacza to, że nawet nagranie zdobyte w sposób budzący wątpliwości prawne (np. bez zgody) nie jest automatycznie wykluczane z materiału dowodowego. Podobnie jak w sprawach cywilnych, sąd ocenia jednak autentyczność nagrania, możliwość manipulacji, prowokacji oraz czy przedstawia ono pełny obraz rozmowy.

Podsumowanie i wnioski praktyczne

• Możesz legalnie nagrywać rozmowy, w których uczestniczysz, bez informowania o tym drugiej strony. Samo nagranie nie jest przestępstwem.

• Takie nagrania mogą być dowodem w sądzie (cywilnym i karnym), ale ostateczna decyzja o ich dopuszczeniu i ocenie należy do sądu.

• Nie wolno nagrywać rozmów, w których nie bierzesz udziału. Jest to przestępstwo (podsłuch) zagrożone karą.

• Zanim wykorzystasz nagranie (zwłaszcza publikując je w Internecie), dokładnie rozważ ryzyko naruszenia dóbr osobistych i przepisów RODO.

• Korzystaj z możliwości nagrywania rozważnie. Pamiętaj nie tylko o prawie, ale i o etycznych aspektach oraz potencjalnych negatywnych konsekwencjach niewłaściwego użycia nagrania.